Sadiq Bhayani và Philip Peng (2018) trong chương 81 của sách Essentials of Pain Medicine đã tổng quan về ứng dụng của siêu âm trong các thủ thuật tiêm khớp vai, khớp hông và khớp gối. Việc sử dụng siêu âm giúp tăng độ chính xác trong can thiệp cơ xương khớp (MSK) so với các kỹ thuật dựa trên mốc giải phẫu truyền thống, đồng thời tránh được rủi ro bức xạ và biến chứng liên quan đến thuốc cản quang.
Khớp cùng đòn (Acromioclavicular Joint)
Khớp cùng đòn (ACJ) là một khớp hoạt dịch nhỏ với bề mặt khớp được ngăn cách bởi đĩa sụn sợi hình nêm. Chỉ định chính cho tiêm ACJ là thoái hóa khớp. Về mặt siêu âm (sonoanatomy), khớp được đánh giá bằng đầu dò linear tần số cao ở mặt phẳng vành hoặc dọc. Ở người trẻ, đĩa sụn sợi thường thấy dưới dạng cấu trúc tăng âm hình nêm gắn vào bao khớp trên. Cần lưu ý 16% bệnh nhân có sự chênh lệch mức độ giữa đầu acromion và đầu xa xương đòn do độ nghiêng khớp thay đổi. Kỹ thuật tiêm ưu tiên tiếp cận ngoài mặt phẳng (out-of-plane) do không gian khớp rất nông, kim cần được hướng gần như song song với đầu dò để tránh đâm thủng bao khớp sâu.
Đầu dài gân nhị đầu và khoảng cách chóp xoay
Đầu dài gân nhị đầu (LHB) xuất phát từ củ trên ổ chảo và sụn viền trên, đi trong rãnh nhị đầu. Khoảng cách chóp xoay (rotator cuff interval) là không gian hình tam giác giữa gân dưới vai và gân trên gai, được che phủ bởi bao khớp và dây chằng quạ cánh tay (CHL). Chỉ định tiêm quanh gân LHB bao gồm bệnh lý gân nhị đầu từ viêm đến thoái hóa. Khi thực hiện, đầu dò được đặt ở rãnh nhị đầu, sử dụng Doppler màu để xác định động mạch mũ cánh tay trước. Kỹ thuật tiêm sử dụng kim 25-gauge tiếp cận ngoài mặt phẳng qua dây chằng ngang cánh tay với tổng thể tích 4 mL.
Túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai - dưới cơ delta
Túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai - dưới cơ delta (SASDB) là túi lớn nhất cơ thể, giúp giảm ma sát giữa chóp xoay và cung quạ - mỏm cùng vai. Chỉ định tiêm SASDB là hội chứng chèn ép dưới mỏm cùng vai. Kỹ thuật tiêm ưu tiên tiếp cận trong mặt phẳng (in-plane) từ hướng bên sang trung tâm, với tư thế tay Modified Crass. Tổng thể tích tiêm là 4-6 mL thuốc tê kết hợp 40 mg methylprednisolone hoặc triamcinolone.
Khớp ổ chảo cánh tay
Khớp ổ chảo cánh tay (GHJ) là khớp cầu - ổ chảo với độ ổn định phụ thuộc vào dây chằng, gân chóp xoay và cơ delta. Chỉ định tiêm GHJ chủ yếu là thoái hóa khớp và viêm bao khớp dính. Tiếp cận sau (posterior approach) được ưu tiên do ít cấu trúc ổn định và ít thoát dịch hơn. Kim 20-22 gauge được đưa vào giữa mép tự do của sụn viền và sụn khớp của chỏm xương cánh tay. Thể tích tiêm là 5 mL thuốc tê và steroid.
Khớp hông
Khớp hông là khớp cầu - ổ chảo được bao bọc bởi bao khớp dày. Chỉ định tiêm khớp hông là thoái hóa khớp. Mục tiêu tiêm là ngách hoạt dịch dưới bao khớp giữa chỏm và cổ xương đùi. Sử dụng kim spinal 22-gauge, 3.5-inch tiếp cận trong mặt phẳng từ bên sang trung tâm. Cần thực hiện Doppler để tránh mạch máu trước khi tiêm 5 mL hỗn hợp thuốc tê và steroid.
Khớp gối
Khớp gối bao gồm ba thành phần: đùi chày, đùi bánh chè và chày mác trên. Ngách trên xương bánh chè (SPR) là vị trí tiêm được nghiên cứu tốt nhất. Kỹ thuật tiêm sử dụng đầu dò linear đặt dọc trên xương bánh chè, sau đó xoay 90 độ khi thấy SPR. Kim 20-22 gauge được đưa từ bên sang trung tâm. Tổng thể tích tiêm là 5 mL.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ chính xác tiêm ACJ (cadaver) | 95%-100% |
| Thể tích tiêm LHB | 4 mL |
| Liều Methylprednisolone (LHB) | 10-20 mg |
| Thể tích tiêm SASDB | 4-6 mL |
| Liều Methylprednisolone/Triamcinolone (SASDB) | 40 mg |
| Thể tích tiêm GHJ | 5 mL |
| Liều Methylprednisolone/Triamcinolone (GHJ) | 40 mg |
| Thể tích tiêm khớp hông | 5 mL |
| Thể tích tiêm khớp gối | 5 mL |
Bình luận: Thông tin theo Sadiq Bhayani và Philip Peng (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật tiêm MSK dưới siêu âm đòi hỏi kỹ năng vận động tinh và hiểu biết sâu về giải phẫu cắt lớp. Hạn chế chính của tài liệu là không cung cấp dữ liệu so sánh dài hạn về hiệu quả lâm sàng giữa các vị trí tiêm.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Trong nhãn khoa, siêu âm tần số cao (UBM) cũng được sử dụng để đánh giá các cấu trúc tiền phòng và thể mi tương tự như cách siêu âm MSK đánh giá các ngách khớp. Việc hiểu rõ giải phẫu cắt lớp và các mốc tăng/giảm âm là nguyên tắc chung trong chẩn đoán hình ảnh nhãn khoa và cơ xương khớp.
- Luôn sử dụng Doppler màu để kiểm tra mạch máu trước khi đưa kim vào các vùng có cấu trúc mạch máu quan trọng.
- Ưu tiên tiếp cận trong mặt phẳng (in-plane) để quan sát toàn bộ đường đi của kim và đầu kim theo thời gian thực.
- Sử dụng kỹ thuật hydrolocation (tiêm một lượng nhỏ nước muối) để xác nhận vị trí kim trước khi tiêm thuốc điều trị.
- Luôn cân nhắc hút dịch khớp (aspiration) trước khi tiêm để giảm áp lực và chẩn đoán.
- Tư thế bệnh nhân (ví dụ: Modified Crass) đóng vai trò quyết định trong việc bộc lộ cấu trúc cần can thiệp.
Tài liệu tham khảo:
Sadiq Bhayani, Philip Peng, 2018, Ultrasound-Guided Musculoskeletal Injections—Shoulder, Hip, and Knee, Essentials of Pain Medicine, Chapter 81, pp 749-762.