Hình ảnh tổn thương bệnh lý võng mạc trên phim OCT và kinh nghiệm lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Tài liệu này tổng hợp các hình ảnh tổn thương võng mạc trên phim OCT (Optical Coherence Tomography) và kinh nghiệm lâm sàng, với độ nhạy phát hiện phù hoàng điểm lên đến 98.6% các trường hợp. Các tổn thương cơ bản bao gồm xuất tiết bông, xuất tiết cứng, phù hoàng điểm, thiếu máu hoàng điểm và tân mạch võng mạc.

Tổn thương trong bệnh võng mạc đái tháo đường

Xuất tiết bông bản chất là sự nhồi máu của lớp sợi thần kinh võng mạc, biểu hiện trên OCT là đám gồ lên ở lớp sợi thần kinh, gây xáo trộn cấu trúc các lớp dưới. Xuất tiết cứng nằm ở lớp rối ngoài, là các khối tăng phản xạ kèm bóng cản phía dưới, thường đi kèm vùng võng mạc phù. Phù hoàng điểm được phân loại theo Kim (2006) thành 5 tip: (1) phù lan tỏa, (2) phù dạng nang, (3) phù kèm bong thanh dịch, (4) phù kèm bong/kéo màng dịch kính sau, (5) phù hoàng điểm có kéo màng dịch kính sau. Phù lan tỏa (spongiform retinal thickening) là tình trạng tăng độ dày võng mạc và giảm độ phản xạ trong lòng võng mạc. Phù dạng nang (độ 2) chia thành 2A (nang nhỏ, 150-200 micm, dọc dưới 400 micm), 2B (nhiều nang hình cánh hoa), và 2C (phù mạn tính nặng, các nang nhập vào nhau).

Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc

Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc thường biểu hiện phù hoàng điểm dạng nang và có thể kèm bong thanh dịch. OCT giúp đánh giá vùng vô mạch hoàng điểm và so sánh với người bình thường để phát hiện thiếu máu. Đường Elips Zone (EZ) trên OCT có giá trị tiên lượng thị lực; nếu đường này toàn vẹn thì tiên lượng tốt, nếu đứt gãy hoặc biến mất thì tiên lượng phục hồi thị lực khó khăn. Tắc nhánh tĩnh mạch có tổn thương tương tự tắc thân nhưng khu trú ở một nửa vùng võng mạc, tiên lượng thị lực tốt hơn và khả năng tự phục hồi cao hơn.

Thoái hóa hoàng điểm tuổi già

Thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD) gồm thể khô (cuối cùng dẫn đến teo hoàng điểm hình địa) và thể ướt (tân mạch hắc mạc). Drusen cứng là tổn thương sớm nhất, là các nốt tăng phản xạ ở lớp biểu mô sắc tố (RPE). Drusen mềm có kích thước lớn hơn, đẩy gồ lớp RPE. Thể ướt có 3 thể chính: (1) Tân mạch dưới lớp RPE, (2) Tân mạch xuyên qua RPE, (3) Tăng sinh mạch máu võng mạc (RAP) kết nối với mạch máu võng mạc. PCV (Polypoidal Choroidal Vasculopathy) là một hình thái đặc biệt của thể ướt, ít gặp drusen, đặc trưng bởi các đợt xuất huyết, xuất tiết và các polyp mạch hắc mạc.

Ứng dụng OCT trong viêm màng bồ đào và bệnh lý thoái hóa võng mạc

OCT có độ nét cao giúp đếm tế bào viêm trong tiền phòng và đo mật độ protein. Trong viêm màng bồ đào bán phần sau, OCT đánh giá mức độ viêm dịch kính, độ dày võng mạc và hắc mạc. Trong bệnh Vogt-Koyanagi-Harada (VKH), OCT cho thấy các bọng bong thanh dịch võng mạc nhiều ổ và hắc mạc dày lên. Đối với bệnh thoái hóa võng mạc sắc tố (RP), OCT cho thấy mất đường EZ, mất tế bào nón và que, hắc mạc mỏng. Bệnh Stargardt (STG) ở giai đoạn sớm có thể bình thường trên OCT, giai đoạn muộn mất lớp EZ hoàn toàn ở vùng hoàng điểm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ nhạy phát hiện phù hoàng điểm98.6% các trường hợp
Đường kính nang (Tip 2A)150-200 micm
Đường kính dọc nang (Tip 2A)dưới 400 micm
Thời gian phục hồi mạch máu võng mạcdưới 100 phút
Bình luận: Tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quan về các tổn thương võng mạc trên OCT. Cần lưu ý rằng việc phân loại các tip phù hoàng điểm và các thể tân mạch đòi hỏi kỹ năng đọc phim OCT thành thạo. Hạn chế của tài liệu là không nêu rõ cỡ mẫu nghiên cứu cho các con số thống kê (như 98.6%), do đó cần thận trọng khi áp dụng vào thực hành lâm sàng.
  • Sử dụng OCT để phát hiện sớm phù hoàng điểm ngay cả khi lâm sàng chưa rõ.
  • Theo dõi đường EZ trên OCT để tiên lượng khả năng phục hồi thị lực cho bệnh nhân.
  • Kết hợp OCT với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác (như ICG) khi nghi ngờ PCV hoặc các tổn thương mạch máu phức tạp.
  • Đo độ dày hắc mạc trên OCT để theo dõi hiệu quả điều trị trong các bệnh lý viêm màng bồ đào.
  • Phân biệt nang phù võng mạc với ống võng mạc ngoài để quyết định chỉ định tiêm thuốc kháng VEGF.

Tài liệu tham khảo:

Colorful Prism, 2024, Hình ảnh tổn thương bệnh lý võng mạc trên phim OCT và kinh nghiệm lâm sàng, YouTube, Video ID: 12jSvUmHiC8.

Xem thêm