Hội thảo giáo dục Euretina năm 2026 với chủ đề "Sự trỗi dậy và suy tàn của các hội chứng đốm trắng" (White Dot Syndromes - WDS) đã tập hợp các chuyên gia hàng đầu để thảo luận về việc thay đổi tư duy chẩn đoán trong nhãn khoa. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng thuật ngữ "hội chứng đốm trắng" hiện nay không còn phù hợp do sự khác biệt lớn về cơ chế bệnh sinh, vị trí tổn thương và tiên lượng giữa các bệnh lý vốn được gộp chung dưới một cái tên duy nhất.
Lịch sử và hạn chế của thuật ngữ hội chứng đốm trắng
Trong nhiều thập kỷ, các bác sĩ nhãn khoa đã sử dụng thuật ngữ "hội chứng đốm trắng" như một tên gọi chung (umbrella term) cho các bệnh lý viêm võng mạc và hắc mạc có biểu hiện lâm sàng là các đốm trắng ở cực sau. Cách tiếp cận này xuất phát từ "kỷ nguyên đáy mắt" (fundus first era), khi các bác sĩ chưa có quyền truy cập vào các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào nhận diện hình thái (pattern recognition) trên khám lâm sàng và ảnh màu đáy mắt. Tuy nhiên, việc gộp chung các bệnh lý khác nhau dưới một tên gọi mà không có cơ sở về cơ chế bệnh sinh hoặc vị trí giải phẫu cụ thể đã dẫn đến những sai lầm trong tiên lượng và điều trị. Các chuyên gia khẳng định rằng cần phải từ bỏ thuật ngữ này để chuyển sang các định nghĩa dựa trên kiểu hình (phenotype) và cơ chế bệnh sinh (mechanistic process) cụ thể.
Vai trò của hình ảnh đa phương thức trong chẩn đoán
Hình ảnh đa phương thức (multimodal imaging) hiện nay là tiêu chuẩn vàng để phân loại chính xác các bệnh lý viêm hắc mạc. Chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography - FFA) và chụp mạch indocyanine xanh (Indocyanine Green Angiography - ICGA) đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá tình trạng tưới máu hắc mạc và viêm mạch võng mạc. Đặc biệt, ICGA giúp xác định các tổn thương hắc mạc sâu mà khám lâm sàng không thể phát hiện. OCT (Optical Coherence Tomography) cung cấp thông tin chi tiết về các lớp võng mạc bị ảnh hưởng, giúp phân biệt giữa các bệnh lý như viêm hắc mạc đa ổ (Multifocal Choroiditis - MFC) và bệnh lý hắc mạc dạng đốm (Punctate Inner Choroidopathy - PIC). Việc sử dụng các công cụ này cho phép bác sĩ xác định chính xác lớp mô bị tổn thương, từ đó đưa ra quyết định điều trị và tiên lượng bệnh chính xác hơn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ sử dụng hình ảnh đa phương thức hàng ngày | 90% chuyên gia |
| Tỷ lệ chuyên gia cần phân loại mới | 70% chuyên gia |
| Năm xuất bản báo cáo MUV task force | 2024 |
Bình luận: Thông tin theo Euretina Educational Webinar, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc chuyển dịch từ chẩn đoán dựa trên hình thái sang chẩn đoán dựa trên cơ chế bệnh sinh là bước tiến tất yếu. Hạn chế hiện tại là sự thiếu hụt các dấu ấn sinh học (biological markers) để hiểu rõ hơn về physiopathology của từng bệnh lý.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc áp dụng các kỹ thuật hình ảnh như OCTA (OCT Angiography) giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc cản quang trong một số trường hợp, tuy nhiên ICGA vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc đánh giá viêm hắc mạc sâu và các tổn thương dạng u hạt (granulomas).
- Ưu tiên sử dụng hình ảnh đa phương thức để xác định lớp mô bị tổn thương thay vì chỉ dựa vào hình thái đốm trắng.
- Sử dụng ICGA để đánh giá tình trạng tưới máu hắc mạc và phát hiện các tổn thương viêm hắc mạc sâu.
- Áp dụng OCT để theo dõi sự thay đổi của lớp ellipsoid zone và interdigitation zone nhằm đánh giá hoạt tính bệnh.
- Cần chuẩn hóa thuật ngữ và định nghĩa dựa trên cơ chế bệnh sinh để thống nhất ngôn ngữ trong thực hành lâm sàng.
- Theo dõi bệnh nhân bằng hình ảnh định kỳ để phát hiện sớm các biến chứng như tân mạch hắc mạc (CNV) hoặc tái phát viêm.
Tài liệu tham khảo:
Euretina, 2026, Euretina Educational Webinar: The Rise and Fall of White Dot Syndromes, EURETINA Channel, Video ID: w6UJT1wqx6o.