Bài giảng từ Mednotes - Y khoa (2026) về chủ đề hôn mê hạ đường huyết và tăng đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường cung cấp các hướng dẫn chẩn đoán và xử trí cấp cứu nội khoa quan trọng. Hạ đường huyết được định nghĩa khi đường huyết giảm dưới 70 mg/dL (3.9 mmol/L), với triệu chứng lâm sàng rõ rệt thường xuất hiện ở mức 45-50 mg/dL.
Hạ đường huyết
Hạ đường huyết nặng được xác định khi bệnh nhân có rối loạn tri giác và cần sự trợ giúp từ người khác. Các yếu tố thuận lợi bao gồm sử dụng thuốc hạ đường huyết nhóm sulfonylurea hoặc Insulin, bỏ bữa, ăn quá ít, nôn ói, tiêu chảy nặng, vận động quá mức, xơ gan, suy thận mạn hoặc đái tháo đường lâu năm. Triệu chứng diễn tiến qua hai giai đoạn: giai đoạn đầu là cường giao cảm (tim đập nhanh, lo lắng, đổ mồ hôi, run tay, đói, yếu chân tay); giai đoạn sau liên quan đến thần kinh trung ương (khó tập trung, chóng mặt, tê môi, dễ cáu gắt, rối loạn tri giác, nhìn mờ, co giật). Chẩn đoán xác định dựa trên triệu chứng lâm sàng nghi ngờ và đường huyết dưới 70 mg/dL.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Định nghĩa hạ đường huyết | Dưới 70 mg/dL (3.9 mmol/L) |
| Triệu chứng lâm sàng rõ rệt | 45-50 mg/dL |
| Xử trí bệnh nhân tỉnh táo | 10-15 g đường hấp thu nhanh |
| Xử trí bệnh nhân hôn mê | Tiêm tĩnh mạch trực tiếp 50 ml dung dịch glucose 30-50% |
| Duy trì đường truyền tĩnh mạch | 5-10% |
Bình luận: Thông tin theo Mednotes - Y khoa, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc nhận diện sớm các triệu chứng cường giao cảm là chìa khóa để ngăn chặn hôn mê. Lưu ý rằng bệnh nhân đái tháo đường lâu năm có thể không có triệu chứng báo trước (hypoglycemia unawareness), đòi hỏi sự cảnh giác cao độ từ người chăm sóc.
Hôn mê tăng đường huyết
Hôn mê tăng đường huyết bao gồm hôn mê nhiễm toan ceton (DKA - Diabetic Ketoacidosis) và hôn mê tăng áp lực thẩm thấu (HHS - Hyperosmolar Hyperglycemic State). DKA thường gặp ở đái tháo đường típ 1, với đường huyết trên 300 mg/dL, pH máu giảm và có thể ceton trong máu. HHS thường gặp ở đái tháo đường típ 2, người lớn tuổi, đường huyết trên 600 mg/dL, áp lực thẩm thấu máu cao, không có toan máu và không tăng ceton. Tỷ lệ tử vong của DKA khoảng 2-5%, trong khi HHS có tỷ lệ tử vong cao hơn, từ 12-24% hoặc lên đến 40-50% tùy quốc gia do bệnh lý nội khoa đi kèm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Đường huyết DKA | Trên 300 mg/dL |
| Đường huyết HHS | Trên 600 mg/dL |
| Tỷ lệ tử vong DKA | 2-5% |
| Tỷ lệ tử vong HHS | 12-24% (có nơi 40-50%) |
| Liều Insulin khởi đầu (DKA) | Tiêm tĩnh mạch 10 đơn vị, sau đó truyền liên tục 0.1 hoặc 0.05 đơn vị/kg/giờ |
Bình luận: Thông tin theo Mednotes - Y khoa, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc phân biệt DKA và HHS dựa trên pH máu và ceton là cực kỳ quan trọng để điều chỉnh phác đồ bù dịch và Insulin. Cần đặc biệt chú ý đến nguy cơ hạ Kali máu khi điều trị Insulin, đòi hỏi theo dõi sát điện giải.
- Luôn kiểm tra đường huyết ngay khi có triệu chứng nghi ngờ.
- Điều trị hạ đường huyết ngay lập tức bằng 10-15g đường hấp thu nhanh cho bệnh nhân tỉnh táo.
- Đối với hôn mê tăng đường huyết, ưu tiên bù dịch và theo dõi sát điện giải (Kali, Phosphat).
- Sử dụng Insulin tác dụng nhanh qua đường tĩnh mạch trong cấp cứu DKA.
- Giáo dục bệnh nhân về tuân thủ điều trị và tự theo dõi đường huyết để phòng ngừa tái phát.
Tài liệu tham khảo:
Mednotes - Y khoa, 2026, Hôn Mê Hạ Đường Huyết - Tăng Đường Huyết Trên Bệnh Nhân Đái tháo đường, YouTube Video ID: VN5y-bfChlw.