Bệnh Menière (Menière’s disease - MD) là một tình trạng lâm sàng không đồng nhất, được đặc trưng bởi các cơn chóng mặt tự phát tái phát, giảm thính lực tiếp nhận dao động, ù tai và cảm giác đầy tai. Theo tài liệu từ Task force của Hiệp hội Tai học Brazil và Viện Hàn lâm Thần kinh học Brazil (2026), MD là một thực thể lâm sàng phức tạp với cơ chế bệnh sinh đa yếu tố, bao gồm yếu tố di truyền, rối loạn miễn dịch, quá trình viêm và thay đổi cân bằng nội môi ion ở tai trong.
Chẩn đoán lâm sàng
Chẩn đoán MD chủ yếu dựa trên tiền sử triệu chứng và kết quả đo thính lực. Vì không có dấu ấn sinh học (biomarker) đặc hiệu, chẩn đoán đòi hỏi phải loại trừ các nguyên nhân tiền đình và ngoài tiền đình khác. Hội Bárány (2015) đã thiết lập các tiêu chuẩn phân loại: MD xác định (Definite MD) bao gồm ít nhất 2 cơn chóng mặt tự phát kéo dài từ 20 phút đến 12 giờ, kèm giảm thính lực tiếp nhận tần số thấp đến trung bình được ghi nhận qua đo thính lực, và các triệu chứng tai dao động; MD có khả năng (Probable MD) bao gồm ít nhất 2 cơn chóng mặt hoặc choáng váng kéo dài từ 20 phút đến 24 giờ, kèm triệu chứng tai dao động.
Đánh giá thính lực
Đo thính lực (Audiometry) là xét nghiệm nền tảng. Đặc điểm quan trọng nhất là sự dao động thính lực trong giai đoạn đầu. Giảm thính lực tiếp nhận tần số thấp (được định nghĩa là tăng ngưỡng dẫn truyền xương ít nhất 30 dB HL tại 2 tần số liên tiếp dưới 2000 Hz) là tiêu chuẩn bắt buộc. Theo thời gian, bệnh có thể tiến triển sang giảm thính lực tần số trung và cao. Khoảng 82% bệnh nhân tiến triển đến giảm thính lực mức độ trung bình đến nặng (trung bình >50 dB) trong vòng 20 năm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ nữ/nam | 1.4:1 đến 2.17:1 |
| Tỷ lệ mắc bệnh | 3.5 đến 513 trên 100.000 người |
| Tỷ lệ tiến triển song phương | 30% đến 50% trường hợp |
| Độ nhạy ECochG | 20% đến 92% |
| Tỷ lệ kiểm soát chóng mặt (VN) | 90% đến 100% |
Bình luận: Thông tin theo Task force of the Brazilian Society of Otology and the Brazilian Academy of Neurotology (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc chẩn đoán MD vẫn là một thách thức do tính chất dao động của bệnh. Các xét nghiệm điện sinh lý như ECochG (Electrocochleography) và VEMP (Vestibular Evoked Myogenic Potentials) đóng vai trò hỗ trợ quan trọng nhưng cần được thực hiện gần thời điểm có triệu chứng để đạt độ nhạy tối ưu.
Điều trị dược lý
Điều trị cơn chóng mặt cấp tính tập trung vào việc giảm triệu chứng nhanh chóng bằng các thuốc ức chế tiền đình và chống nôn. Các thuốc ức chế tiền đình bao gồm kháng histamine, kháng cholinergic và benzodiazepine.
| Thuốc | Liều khởi đầu/Duy trì | Tối đa |
|---|---|---|
| Meclizine | 25–100 mg/ngày | tài liệu không nêu |
| Dimenhydrinate | 50–100 mg, 3–4 lần/ngày | tài liệu không nêu |
| Scopolamine | 10 mg uống mỗi 8 giờ hoặc 1 miếng dán mỗi 72 giờ | tài liệu không nêu |
| Diazepam | 5–10 mg uống/ngày | tài liệu không nêu |
| Clonazepam | 0.25–0.5 mg uống, 2–3 lần/ngày | tài liệu không nêu |
| Betahistine | 24–48 mg/ngày | 144 mg/ngày |
| Prednisone | 1 mg/kg/ngày (7-14 ngày) | 60 mg |
Can thiệp phẫu thuật
Các lựa chọn phẫu thuật bao gồm giải áp túi nội dịch (Endolymphatic Sac Decompression - ESD), cắt dây thần kinh tiền đình (Vestibular Neurectomy - VN) và cắt mê đạo (Labyrinthectomy). VN được coi là phương pháp hiệu quả nhất để kiểm soát chóng mặt ngoại biên trong khi vẫn bảo tồn được chức năng thính giác. Tuy nhiên, VN đi kèm với nguy cơ biến chứng cao hơn như liệt mặt tạm thời, rò dịch não tủy và viêm màng não. Cắt mê đạo là lựa chọn cuối cùng cho bệnh nhân đã mất chức năng thính giác, với tỷ lệ kiểm soát chóng mặt đạt 85%–100%.
- Ưu tiên điều trị bảo tồn (thay đổi lối sống, betahistine, phục hồi chức năng tiền đình) trước khi cân nhắc can thiệp xâm lấn.
- Sử dụng phác đồ liều thấp hoặc chuẩn độ theo đáp ứng lâm sàng đối với gentamicin trong tiêm nội nhĩ để giảm nguy cơ mất thính lực.
- Phục hồi chức năng tiền đình (Vestibular Rehabilitation Therapy - VRT) là bắt buộc sau các thủ thuật phá hủy tiền đình để thúc đẩy bù trừ trung ương.
- Cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân về nguy cơ tiến triển bệnh sang tai đối bên trước khi thực hiện bất kỳ thủ thuật cắt bỏ nào.
- Cá nhân hóa điều trị dựa trên kiểu hình lâm sàng (phenotype) và các bệnh đồng mắc của bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Pauna, H.F., et al., 2026, Task force of the Brazilian Society of Otology and the Brazilian Academy of Neurotology: Menière’s Disease, Brazilian Journal of Otorhinolaryngology, 92, 101926, DOI: 10.1016/j.bjorl.2026.101926