Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (IC232) của Dr. Nidhi Gajendragadkar cung cấp tổng quan về Điện thế gợi thị giác (Visual Evoked Potentials - VEP), một công cụ chẩn đoán quan trọng giúp đánh giá tính toàn vẹn chức năng của đường dẫn truyền thị giác từ võng mạc đến vỏ não chẩm. Các tín hiệu điện được tạo ra tại vỏ não thị giác để đáp ứng với kích thích thị giác, phản ánh chức năng của các vùng võng mạc trung tâm, nơi có sự phóng đại hình ảnh tại vỏ não (5.6 mm/độ tại hoàng điểm và giảm xuống 1.5 mm/độ ở vị trí 10 độ cách hoàng điểm).
Chỉ định và yêu cầu kỹ thuật
VEP được chỉ định trong nhiều bệnh lý thần kinh thị giác như viêm dây thần kinh thị giác, xơ cứng rải rác (multiple sclerosis), teopathia thị giác di truyền, nhiễm độc, chấn thương sọ não, bệnh lý chèn ép, glaucoma và nhược thị. Ngoài ra, kỹ thuật này hỗ trợ chẩn đoán mất thị lực không rõ nguyên nhân, giả mù (malingering), đánh giá trước phẫu thuật và tiên lượng thị lực ở đối tượng không hợp tác. Yêu cầu kỹ thuật bao gồm sử dụng các điện cực hoạt động (active), tham chiếu (reference) và tiếp đất (ground) với trở kháng dưới 5 kΩ và chênh lệch trở kháng giữa điện cực hoạt động và tham chiếu dưới 20%. Vị trí đặt điện cực tuân thủ quy tắc 10-20, với điểm OZ là điện cực hoạt động và FZ là điện cực tham chiếu.
Các loại kích thích và quy trình thực hiện
Các loại kích thích bao gồm flash, pattern, màu sắc hoặc chuyển động. Pattern VEP là phương pháp phổ biến nhất, yêu cầu bệnh nhân có thị lực tốt, được thích nghi ánh sáng, ngồi cách màn hình 100 cm, không giãn đồng tử và thực hiện đơn nhãn. Kích thước ô bàn cờ thường dùng là 60 phút và 15 phút cung. Ngược lại, Flash VEP được sử dụng cho bệnh nhân có thị lực kém, không hợp tác hoặc khi không thể thực hiện pattern reversal. Flash VEP thực hiện trong phòng tối, kích thước trường lớn hơn 20 độ, tần số 1 Hz, cường độ flash 1.5-3 cd/m2 trên nền 15-30 cd/m2. Pattern onset and offset VEP được chỉ định cho bệnh nhân rung giật nhãn cầu (nystagmus) hoặc giả mù vì ít nhạy cảm với việc cố định kém.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Trở kháng điện cực | dưới 5 kΩ |
| Chênh lệch trở kháng | dưới 20% |
| Khoảng cách đo Pattern VEP | 100 cm |
| Tần số Flash VEP | 1 Hz |
| Cường độ Flash VEP | 1.5 đến 3 cd/m2 |
| Cường độ nền Flash VEP | 15 đến 30 cd/m2 |
| Độ trễ P100 (bình thường) | 90 đến 110 ms |
| Biên độ P100 (bình thường) | trên 5 microvolts |
| Tiêu chuẩn bất thường độ trễ | chênh lệch liên nhãn trên 10 ms |
| Tiêu chuẩn bất thường biên độ | tỷ lệ liên nhãn trên 2:1 |
Phân tích dạng sóng và ứng dụng lâm sàng
Dạng sóng VEP bao gồm sóng âm N75 và sóng dương P100. P100 là sóng quan trọng nhất với độ trễ trung bình khoảng 100 ms. Trong các bệnh lý như viêm dây thần kinh thị giác, độ trễ P100 thường kéo dài và biên độ giảm. Đối với nhiễm độc ethambutol, dấu hiệu sớm là tăng độ trễ P100, sau đó giảm biên độ, đặc biệt ảnh hưởng đến kích thích 15 phút do tổn thương bó gai hoàng điểm (maculopapillary bundle). Multifocal VEP (objective perimetry) cung cấp đánh giá khách quan thị trường, hữu ích trong chẩn đoán glaucoma và sai lệch đường dẫn truyền tại giao thoa thị giác (chiasmal misrouting).
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các giá trị bình thường của VEP có thể thay đổi đáng kể giữa các phòng thí nghiệm (lab-to-lab), do đó việc thiết lập giá trị tham chiếu tại cơ sở là bắt buộc. Cần lưu ý rằng VEP là xét nghiệm chức năng dẫn truyền, không thay thế hoàn toàn cho khám lâm sàng hoặc các xét nghiệm hình thái học như OCT.
- Luôn kiểm tra trở kháng điện cực dưới 5 kΩ trước khi bắt đầu để đảm bảo chất lượng tín hiệu.
- Sử dụng nhiều kích thước ô bàn cờ (15 và 60 phút) để tăng hiệu suất chẩn đoán.
- Ưu tiên Pattern onset/offset VEP cho bệnh nhân có rung giật nhãn cầu hoặc nghi ngờ giả mù.
- Thực hiện lặp lại test ít nhất hai lần để đảm bảo độ tin cậy của kết quả.
- Sử dụng chênh lệch độ trễ liên nhãn >10 ms làm ngưỡng gợi ý bệnh lý thần kinh thị giác.
Tài liệu tham khảo:
Nidhi Gajendragadkar, 2026, VEP, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 1L3oGm0fVlw.