Các dấu ấn sinh học hình ảnh trong phù hoàng điểm do đái tháo đường

Bs Ngô Hữu Thế
22.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, phiên IC302, Dr. Madanagopalan V Govindarajan đã trình bày về các phương pháp hình ảnh học trong chẩn đoán và tiên lượng phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME). Bài giảng nhấn mạnh việc vượt ra ngoài các chỉ số độ dày võng mạc trung tâm (CST) đơn thuần để cá thể hóa điều trị cho bệnh nhân.

Hạn chế của độ dày võng mạc trong đánh giá DME

Mặc dù chụp cắt lớp quang học (OCT) là công cụ phổ biến và không xâm lấn, việc chỉ dựa vào CST để đánh giá đáp ứng điều trị là chưa đủ. Các thử nghiệm lâm sàng, bao gồm DRCR protocol I, đã chỉ ra rằng sự sụt giảm CST thường xảy ra khi độ dày nền lớn, tuy nhiên, những thay đổi về độ dày không phản ánh chính xác sự thay đổi về thị lực (visual acuity). Sự đáp ứng về mặt giải phẫu tốt không đồng nghĩa với kết quả chức năng tốt, do quá trình phù kéo dài gây tổn thương các sợi trục tế bào lưỡng cực (bipolar axons), dẫn đến suy giảm thị lực vĩnh viễn.

Các dấu ấn sinh học hình ảnh dự báo

Việc nhận diện các dấu ấn sinh học (biomarkers) trên OCT giúp tiên lượng bệnh tốt hơn. Các nang dịch trong võng mạc (CME) với kích thước lớn (gần 400 microns đường kính) thường liên quan đến teo hố trung tâm sau phẫu thuật. Sự hiện diện của vật liệu tăng phản xạ (hyperreflective material) trong các khoang nang cho thấy sự phá vỡ hàng rào máu võng mạc nghiêm trọng, là dấu hiệu tiên lượng thị lực kém và đáp ứng điều trị kém. Ngoài ra, dấu hiệu "chuỗi ngọc trai" (pearl necklace) là biểu hiện của tình trạng mạn tính, tuy nhiên không tiên lượng xấu trừ khi xuất hiện dưới hố trung tâm (fovea).

Dấu hiệu DRILL và các tổn thương khác

Dấu hiệu DRILL (Disorganization of Retinal Inner Layers - sự mất cấu trúc các lớp võng mạc trong) là tình trạng không thể phân biệt được các lớp võng mạc trong (phức hợp GCL, IPL và OPL). Đây là một yếu tố dự báo âm tính quan trọng, liên quan đến rối loạn chức năng thần kinh sớm và biến dạng hình ảnh (metamorphopsia). Các đốm tăng phản xạ (HRF - hyperreflective foci) trong võng mạc có thể đại diện cho các tế bào viêm hoặc vi phình mạch, trong khi xuất tiết cứng (hard exudates) thường liên quan đến nồng độ triglyceride huyết thanh. Việc phân biệt HRF và xuất tiết cứng dựa vào kích thước và bóng lưng (back shadowing): HRF nhỏ và không có bóng lưng, trong khi xuất tiết cứng lớn hơn và có bóng lưng rõ rệt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước nang lớn (CME)gần 400 microns đường kính
Dấu hiệu DRILLyếu tố dự báo âm tính cho thị lực
HRF (Hyperreflective foci)nhỏ, không có bóng lưng
Xuất tiết cứnglớn, có bóng lưng, nằm ở lớp ngoài
Vi phình mạchnằm ở lớp trong
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên các dấu ấn hình ảnh thay vì chỉ dựa vào CST. Cần lưu ý rằng các chỉ số như chỉ số mạch máu hắc mạc (choroidal vascular index) vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và chưa được áp dụng thường quy trong thực hành lâm sàng.

Các điểm thay đổi thực hành lâm sàng:

  • Không chỉ dựa vào CST để đánh giá đáp ứng điều trị, cần quan sát kỹ các dấu hiệu như DRILL và sự toàn vẹn của các lớp võng mạc.
  • Sử dụng OCT để phát hiện sớm các dấu hiệu tiên lượng xấu như vật liệu tăng phản xạ trong nang dịch.
  • Đối với bệnh nhân không có triệu chứng và thị lực tốt (ví dụ 6/6), việc theo dõi bảo tồn có thể được ưu tiên hơn là can thiệp tích cực dù vẫn còn nang dịch trên OCT.
  • Kiểm soát các yếu tố hệ thống như lipid máu là thành phần quan trọng trong quản lý DME.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Madanagopalan V Govindarajan, 2026, Visualising the Unseen Decoding Dme Through, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: IcJ4kDXdgwo.

Xem thêm