Điều trị phù hoàng điểm dạng nang thứ phát do hội chứng Coats plus bằng bevacizumab toàn thân ở bệnh nhi

Bs Ngô Hữu Thế
8.10.26
Last Updated

Trong một báo cáo ca lâm sàng được thảo luận vào năm 2025 trên kênh của Hội chuyên gia Võng mạc Hoa Kỳ (ASRS), một bệnh nhi 2 tuổi mắc hội chứng Coats plus đã được theo dõi và điều trị thành công tình trạng phù hoàng điểm dạng nang (cystoid macular edema - CME) nhờ liệu pháp kháng VEGF đường toàn thân.

Cơ chế bệnh sinh trực tiếp

Hội chứng Coats plus là một bệnh lý vi mạch hệ thống tiến triển do đột biến gen STN1 (một phần của phức hợp CTC1-STN1-TEN1 có vai trò ức chế sự phát triển telomere và hỗ trợ sao chép DNA). Sự suy giảm chức năng của phức hợp này dẫn đến bất thường cấu trúc mạch máu võng mạc, gây thiếu máu cục bộ diện rộng và rò rỉ dịch qua hàng rào máu - võng mạc. Quá trình này kích hoạt sự tăng tiết yếu tố tăng trưởng nội mạc mạch máu (VEGF), dẫn đến phù hoàng điểm dạng nang nghiêm trọng ở mắt, song hành với các tổn thương mạch máu toàn thân như xuất huyết tiêu hóa và calci hóa não.

Dữ liệu lâm sàng từ báo cáo ca bệnh

Bệnh nhi được theo dõi từ lúc 2 tuổi với biểu hiện ban đầu là lác ngoài (exotropia) mắt phải, xuất huyết dịch kính và nếp gấp võng mạc. Sau khi loại trừ các chẩn đoán ban đầu và xác định đột biến gen, bệnh nhi được điều trị phối hợp giữa nhãn khoa và nội khoa toàn thân.

Chỉ số / Kết cục lâm sàng Kết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu 1 bệnh nhi, báo cáo ca lâm sàng đơn lẻ
Tuổi khởi phát và triệu chứng mắt đầu tiên 2 tuổi, lác ngoài mắt phải, xuất huyết dịch kính và nếp gấp võng mạc
Đột biến gen xác định Đột biến gen STN1 (sau khi panel 4 gen ban đầu cho kết quả âm tính)
Biểu hiện toàn thân phối hợp Xuất huyết đại tràng/hệ tiêu hóa gây thiếu máu nặng, calci hóa não
Can thiệp nhãn khoa giai đoạn đầu Quang đông laser mắt trái lúc 3 tuổi; tiêm kháng VEGF nội nhãn mỗi 4 đến 6 tuần bắt đầu từ lúc 7 tuổi
Can thiệp toàn thân quyết định Truyền tĩnh mạch bevacizumab (Avastin) toàn thân để kiểm soát xuất huyết tiêu hóa
Kết quả nhãn khoa sau điều trị toàn thân Phù hoàng điểm dạng nang cải thiện hoàn toàn, không cần tiếp tục tiêm nội nhãn
Liều fluorescein sử dụng khi chụp mạch 7,7 mg/kg
Thời gian gây mê khi khám (EUA) 30 phút hoặc ít hơn
Bình luận: Đây là một báo cáo ca lâm sàng đơn lẻ (mức độ bằng chứng thấp) nhưng mang lại giá trị thực tiễn cao trong việc tiếp cận các bệnh lý vi mạch võng mạc phức tạp ở trẻ em. Việc sử dụng bevacizumab đường toàn thân ban đầu chỉ nhằm mục đích kiểm soát tình trạng xuất huyết tiêu hóa đe dọa tính mạng, nhưng vô tình mang lại hiệu quả hiệp đồng ấn tượng trong việc giải quyết triệt để phù hoàng điểm dạng nang ở cả hai mắt. Điều này gợi ý rằng đối với các bệnh lý mạch máu có căn nguyên hệ thống như Coats plus, liệu pháp kháng VEGF toàn thân có thể ưu việt hơn việc tiêm nội nhãn lặp đi lặp lại vốn gây nhiều áp lực tâm lý và nguy cơ biến chứng cho trẻ nhỏ. Tuy nhiên, cần lưu ý hạn chế lớn nhất là thiếu nhóm chứng và chưa có dữ liệu dài hạn về tính an toàn của kháng VEGF toàn thân đối với sự phát triển thể chất của trẻ.

Thay đổi thực hành lâm sàng

  • Chỉ định khám dưới gây mê: Cần duy trì ngưỡng chỉ định thấp đối với việc khám dưới gây mê (examination under anesthesia - EUA) kết hợp chụp mạch huỳnh quang (fluorescein angiography - FA) góc rộng ở trẻ nhỏ khi nghi ngờ bệnh lý mạch máu võng mạc không điển hình.
  • Mở rộng tầm soát di truyền: Khi kết quả xét nghiệm panel gen ban đầu âm tính nhưng lâm sàng tiến triển không điển hình, cần nâng cấp lên giải trình tự toàn bộ bộ gen để không bỏ sót các đột biến hiếm gặp như STN1.
  • Phối hợp đa chuyên khoa: Đối với bệnh nhi có biểu hiện mạch máu võng mạc bất thường đi kèm thiếu máu hoặc xuất huyết tiêu hóa, cần hội chẩn ngay với chuyên khoa tiêu hóa và huyết học để tầm soát hội chứng Coats plus.
  • Cân nhắc liệu pháp toàn thân: Xem xét vai trò của kháng VEGF đường tĩnh mạch như một giải pháp thay thế tiềm năng cho việc tiêm nội nhãn lặp lại ở bệnh nhân Coats plus có biểu hiện toàn thân nặng.

Tài liệu tham khảo:

Timothy Murray, Cleo Armitage Harper III, 2025, Improvement in cystoid macular edema secondary to systemic bevacizumab in a patient with Coats plus, ASRS Journal of Vitreoretinal Diseases Author Forum, Video ID: n3J8tTIl0zA

Xem thêm