Khóa học AIOC 2026 IC484 về các khái niệm và cân nhắc trong đục thủy tinh thể ở trẻ em (pediatric cataract) cung cấp cái nhìn tổng quan về quản lý lâm sàng, từ chẩn đoán đến kỹ thuật phẫu thuật và theo dõi hậu phẫu. Đục thủy tinh thể ở trẻ em không phải là quá trình lão hóa như ở người lớn mà thường liên quan đến các yếu tố phát triển, di truyền và chấn thương, đòi hỏi chiến lược điều trị chuyên biệt để tối ưu hóa thị lực lâu dài.
Dịch tễ học và đặc điểm lâm sàng
Đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực và mù lòa có thể phòng ngừa ở trẻ em trên toàn thế giới. Tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 1 đến 15 trên 10.000 trẻ sinh sống. Tại các nước phát triển, tỷ lệ mù lòa do đục thủy tinh thể là 1-4 trên 10.000 trẻ, trong khi ở các nước đang phát triển là 5-15 trên 10.000 trẻ. Tại châu Á, hơn 1 triệu trẻ em bị mù, trong đó 200.000 trẻ bị mù hai mắt do đục thủy tinh thể. Các nghiên cứu tại trung tâm RP cho thấy tuổi trung bình khi trẻ đến khám là 6,35 tuổi, với 45,6% là đục thủy tinh thể do phát triển (developmental cataract) và 29,7% là đục thủy tinh thể sau chấn thương (post-traumatic cataract). Trẻ em bị đục thủy tinh thể có xu hướng phát triển các màng sau đục (proliferative VAOs - Visual Axis Opacification) cao hơn, do đó việc phục hồi thị lực cho một trẻ em được coi là tương đương với việc phục hồi thị lực cho 10 người lớn về mặt đóng góp kinh tế xã hội.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mắc (toàn cầu) | 1-15 trên 10.000 trẻ sinh sống |
| Tỷ lệ mù (phát triển) | 1-4 trên 10.000 trẻ |
| Tỷ lệ mù (đang phát triển) | 5-15 trên 10.000 trẻ |
| Tuổi trung bình khi khám | 6,35 tuổi |
| Đục thủy tinh thể phát triển | 45,6% |
| Đục thủy tinh thể sau chấn thương | 29,7% |
Đánh giá tiền phẫu và biometry
Việc đánh giá trẻ em cần sự tỉ mỉ, bao gồm khai thác tiền sử gia đình, hôn nhân cận huyết và các hội chứng chuyển hóa. Khám lâm sàng cần thực hiện trong tư thế thoải mái (như đặt trẻ trên đùi mẹ). Đánh giá thị lực ở trẻ chưa biết nói (preverbal children) dựa trên khả năng cố định (fixation) và theo dõi (tracking). Các test như Teller Acuity Card, Cardiff Acuity Chart, hoặc test bóng ngà (ivory ball test) được sử dụng tùy theo độ tuổi. Biometry (đo trục nhãn cầu) là bước quan trọng nhất, thường thực hiện dưới gây mê (EUA - Examination Under Anesthesia) bằng phương pháp siêu âm A-scan nhúng (immersion A-scan) vì trẻ không thể ngồi máy IOL Master 700. Trục nhãn cầu (axial length) trên 17 mm là điều kiện ưu tiên để đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL). Cần theo dõi nhãn áp (IOP) định kỳ vì nguy cơ tăng nhãn áp thứ phát cao, đặc biệt trong các trường hợp đục thủy tinh thể do Rubella hoặc sau chấn thương.
Kỹ thuật phẫu thuật và quản lý hậu phẫu
Phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em đòi hỏi kỹ thuật ít sang chấn nhất. Các bước bao gồm: tạo 3 đường rạch (2 đường rạch phụ 180 độ và 1 đường rạch chính), nhuộm bao trước (đặc biệt với người mới bắt đầu), thực hiện xé bao liên tục (capsulorhexis) dưới sự hỗ trợ của chất nhầy (OVD - Ophthalmic Viscosurgical Device) có độ nhớt cao. Cắt bao sau (PCC - Posterior Capsular Capsulotomy) và cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) được khuyến cáo cho trẻ dưới 6 tuổi để ngăn ngừa đục trục thị giác. Đối với trẻ 6-8 tuổi, PCC đơn thuần có thể đủ. Việc đặt IOL cần tính toán kỹ lưỡng, tránh đặt IOL tiêu chuẩn người lớn vào mắt trẻ nhỏ để giảm nguy cơ tăng nhãn áp thứ phát. Hậu phẫu cần tuân thủ nghiêm ngặt việc đeo kính, tập nhược thị (occlusion therapy) và nhỏ thuốc (steroid, cycloplegics như atropine hoặc homatropine 2%).
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC484; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa công suất IOL dựa trên sự tăng trưởng của trục nhãn cầu, thay vì áp dụng cứng nhắc các công thức người lớn. Hạn chế của tài liệu là không đưa ra bảng liều lượng thuốc cụ thể cho từng nhóm tuổi, chỉ nêu tên thuốc và tần suất. Cần lưu ý rằng việc cắt dịch kính trước là một kỹ thuật đòi hỏi tay nghề cao để tránh biến chứng bong võng mạc hoặc viêm nội nhãn.
- Thực hiện đo biometry dưới gây mê (EUA) cho trẻ nhỏ để đảm bảo độ chính xác.
- Luôn cân nhắc cắt bao sau và cắt dịch kính trước cho trẻ dưới 6 tuổi để giảm tỷ lệ đục trục thị giác.
- Thiết lập lịch theo dõi nhãn áp định kỳ, đặc biệt ở trẻ có đục thủy tinh thể do Rubella hoặc chấn thương.
- Tư vấn kỹ cho phụ huynh về tầm quan trọng của việc đeo kính và tuân thủ điều trị nhược thị ngay từ ngày đầu hậu phẫu.
Tài liệu tham khảo:
Wankitesh Natya, 2026, AIOC 2026 IC484 Pediatric Cataract Concepts and Considerations, aioseditorproceedings, Video ID: lDsb_IGgqZo.