Kỹ thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo Iris Claw trong quản lý mắt giả (Aphakia)

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC495) về quản lý mắt giả (aphakia) đã tổng hợp các phương pháp phẫu thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) cố định vào mống mắt (iris claw lenses). Đây là giải pháp cho các trường hợp thiếu hỗ trợ bao (capsular support) do biến chứng phẫu thuật đục thủy tinh thể, chấn thương hoặc bán trật/trật thủy tinh thể.

Lịch sử và thiết kế Iris Claw IOL

Iris claw IOL được giới thiệu lần đầu vào năm 1971 tại Hà Lan. Thiết kế ban đầu tập trung vào cố định tại tiền phòng. Đến năm 1978, các cải tiến về hình học haptic đã giúp cải thiện sự tiếp xúc với mô mống mắt và độ tập trung. Năm 2000, phương pháp cố định sau mống mắt (retropupillary fixation) được giới thiệu nhằm giảm thiểu mất tế bào nội mô. Năm 2010, các dòng lens như Artiflex (phiên bản có thể gập) đã được đưa vào sử dụng, cho phép phẫu thuật qua vết mổ nhỏ hơn.

Chỉ định và lựa chọn bệnh nhân

Chỉ định chính là mắt giả (aphakia) không có hỗ trợ bao. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm biến chứng phẫu thuật đục thủy tinh thể, chấn thương nhãn cầu, hoặc các hội chứng như Marfan. Yêu cầu tiên quyết bao gồm: mô mống mắt đầy đủ, nội mô giác mạc khỏe mạnh, nhãn áp (IOP) được kiểm soát, không có viêm hoạt tính, và độ sâu tiền phòng trên 3 mm. Các xét nghiệm cần thiết gồm: đếm tế bào nội mô bằng specular biomicroscopy, đo sinh trắc học (IOL Master), đánh giá tiền phòng (OCT), siêu âm B-scan và đánh giá đáy mắt.

Kỹ thuật phẫu thuật và so sánh vị trí cố định

Phẫu thuật yêu cầu co đồng tử (meiosis) bằng pilocarpine. Vị trí cố định có thể ở tiền phòng (anterior chamber) hoặc sau mống mắt (retropupillary). Cố định sau mống mắt được ưu tiên hơn do an toàn cho nội mô, ít gây biến dạng đồng tử và giảm nguy cơ hội chứng UGH (uveitis-glaucoma-hyphema). Tuy nhiên, kỹ thuật này có đường cong học tập (learning curve) dốc hơn. Vết mổ chính thường là 5.5 mm cho lens cứng (PMMA) và 3.2 mm cho lens gập (Artiflex).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ đạt thị lực tốt nhất> 75%
Tỷ lệ trật lens (dislocation)1 - 3%
Thời gian phẫu thuật trung bình15 - 25 phút
Tỷ lệ ổn định sau 5 năm94 - 98%
Ngưỡng tế bào nội mô an toàn> 2.000 tế bào/mm2
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá sức khỏe mống mắt và số lượng tế bào nội mô trước phẫu thuật. Hạn chế của kỹ thuật này là nguy cơ viêm mạn tính và biến chứng nội mô nếu không được thực hiện đúng kỹ thuật hoặc chọn lựa bệnh nhân không phù hợp.

Quản lý biến chứng và lưu ý thực hành

Biến chứng intraoperative bao gồm rách mống mắt do kẹp quá mức hoặc teo mống mắt. Biến chứng post-operative thường gặp là tăng nhãn áp (IOP spike), viêm màng bồ đào (uveitis) và phù hoàng điểm dạng nang (CME). Việc sử dụng steroid tại chỗ kéo dài (2-3 tháng) là cần thiết để kiểm soát viêm. Nếu xảy ra trật lens, cần can thiệp phẫu thuật để định vị lại hoặc thay thế.

  • Luôn thực hiện cắt mống mắt ngoại vi (peripheral iridectomy) trong cố định tiền phòng để tránh nghẽn đồng tử.
  • Sử dụng forceps chuyên dụng để giữ lens, đảm bảo tip của forceps thẳng hàng với các điểm enclavation.
  • Ưu tiên cố định sau mống mắt (retropupillary) để bảo vệ nội mô giác mạc.
  • Đánh giá kỹ tình trạng mống mắt; nếu mống mắt teo, nên chuyển sang phương pháp cố định củng mạc (scleral fixation).
  • Duy trì co đồng tử bằng pilocarpine trong 2-4 tuần sau phẫu thuật để đảm bảo sự ổn định của lens.

Tài liệu tham khảo:

Kitika Singh, 2026, Posterior Chamber Iris Claw IOL Implantation A Practical Surgical Appropach, AIOC 2026 IC495, Video ID: UsWkZInpktQ.

Xem thêm