Khám phá và tác động của lớp Dua (Dua's layer) trong phẫu thuật giác mạc

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Trong bài giảng 36th Maestro Lecture (2026) về chủ đề phẫu thuật giác mạc, Giáo sư Harinder Singh Dua đã trình bày chi tiết về quá trình phát hiện và tầm quan trọng lâm sàng của lớp Dua (Dua's layer) - một cấu trúc giải phẫu nằm ở vùng giác mạc sâu. Nghiên cứu này đã thay đổi đáng kể cách tiếp cận trong phẫu thuật ghép giác mạc phi xuyên (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty - DALK) và hiểu biết về bệnh lý giác mạc.

Cơ chế phát hiện và đặc điểm giải phẫu

Giáo sư Dua mô tả quá trình phát hiện lớp Dua thông qua các thí nghiệm bơm khí (air injection) vào giác mạc người. Trong kỹ thuật "big bubble", khí được bơm vào giác mạc tạo ra các kiểu bong tách khác nhau. Lớp Dua được xác định là một lớp mô riêng biệt, có độ đàn hồi cao và khả năng chịu áp lực đáng kể. Các nghiên cứu bằng kính hiển vi điện tử quét (Scanning Electron Microscopy - SEM) và kính hiển vi điện tử truyền qua (Transmission Electron Microscopy - TEM) đã xác nhận sự tồn tại của lớp này, tách biệt với màng Descemet (Descemet's membrane). Lớp này chứa hàm lượng elastin cao, giúp nó có đặc tính cơ học độc đáo, khác biệt hoàn toàn với các lớp còn lại của giác mạc.

Phân loại bong tách giác mạc và ứng dụng lâm sàng

Dựa trên các quan sát lâm sàng và thực nghiệm, Giáo sư Dua phân loại các kiểu bong tách giác mạc thành 3 loại chính, tương ứng với các kiểu bong tách trong phẫu thuật DALK. Việc hiểu rõ các kiểu bong này giúp phẫu thuật viên kiểm soát tốt hơn các biến chứng trong quá trình phẫu thuật. Ví dụ, trong trường hợp bong tách kiểu 2, phẫu thuật viên cần thận trọng hơn do nguy cơ vỡ màng Descemet cao hơn. Ngoài ra, lớp Dua còn đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích cơ chế của bệnh lý giác mạc như phù giác mạc cấp tính (acute hydrops) trong bệnh giác mạc chóp (keratoconus), nơi sự rách của cả màng Descemet và lớp Dua là cần thiết để gây ra tình trạng phù nề cấp tính.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Áp lực vỡ bong bóng loại 1700 mmHg
Áp lực vỡ bong bóng loại 230-40 mmHg
Tỷ lệ bong bóng loại 185%
Tỷ lệ bong bóng loại 2/hỗn hợp15%
Kích thước lỗ fenestration50-60 microns
Bình luận: Thông tin theo 36th Maestro Lecture, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Giáo sư Dua nhấn mạnh việc bảo tồn lớp Dua giúp tăng cường độ bền cơ học cho giác mạc sau ghép, giảm nguy cơ vỡ vết mổ do chấn thương. Hạn chế của kỹ thuật big bubble là không thể dự đoán trước kiểu bong tách, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có chiến lược xử lý linh hoạt dựa trên quan sát trong mổ.

Thay đổi thực hành lâm sàng

  • Sử dụng kỹ thuật big bubble để xác định mặt phẳng tách tự nhiên, giúp phẫu thuật DALK an toàn hơn.
  • Trong trường hợp bong tách loại 2, cần duy trì áp lực nội nhãn thấp bằng cách tháo dịch tiền phòng định kỳ để tránh vỡ màng Descemet.
  • Nếu xảy ra thủng màng Descemet trong mổ, không nhất thiết phải chuyển sang ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK), có thể tiếp tục phẫu thuật nếu kiểm soát được tình trạng bong tách.
  • Lớp Dua có vai trò như một rào cản cơ học, việc bảo tồn lớp này giúp giảm nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Harinder Singh Dua, 2026, 36th Maestro Lecture: Professor Harminder (UK): Tribute to Dr Vidyapati Mangunkusumo, MAESTRO LECTURES, Video ID: ovv1-lOA2XQ.

Xem thêm