Kháng sinh tăng cường và liệu pháp kháng khuẩn nâng cao trong điều trị viêm loét giác mạc

Bs Ngô Hữu Thế
12.10.26
Last Updated

Bài giảng số 622 của iFocus Online năm 2026 trình bày về việc sử dụng kháng sinh tăng cường (fortified antibiotics) và các liệu pháp kháng khuẩn nâng cao trong quản lý viêm loét giác mạc do vi khuẩn. Viêm loét giác mạc nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như thủng giác mạc và viêm nội nhãn, đòi hỏi chẩn đoán nhanh chóng và liệu pháp phù hợp.

Cơ sở dược lý và Kháng sinh tăng cường

Việc đưa kháng sinh đến vị trí nhiễm trùng tại mắt là thách thức do các rào cản như sự đào thải qua nước mắt, phản xạ chớp mắt và hàng rào giác mạc/kết mạc. Chỉ khoảng 20 microL thuốc nhỏ mắt được giữ lại trong túi kết mạc. Kháng sinh tăng cường là các dung dịch kháng sinh được pha chế với nồng độ cao hơn các công thức thương mại sẵn có để đạt nồng độ mô cao hơn, giúp tiêu diệt các vi khuẩn kháng thuốc hoặc fulminant. Các chỉ định bao gồm loét giác mạc nặng, loét trung tâm, nghi ngờ vi khuẩn kháng thuốc hoặc thất bại với điều trị đầu tay.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cefazolin (nồng độ)50 mg/ml
Ceftazidime (nồng độ)50 mg/ml
Vancomycin (nồng độ)50 mg/ml (5%)
Tobramycin (nồng độ)14 mg/ml
Amikacin (nồng độ)20 mg/ml
Linezolid (nồng độ)2 mg/ml (2%)
Imipenem (nồng độ)5 mg/ml (0.5%)
Colistin (nồng độ)1.9 mg/ml
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc pha chế kháng sinh tăng cường đòi hỏi điều kiện vô trùng nghiêm ngặt, bảo quản lạnh và thời gian sử dụng ngắn do độ ổn định thấp. Đây là hạn chế lớn trong thực hành lâm sàng tại các cơ sở không có đơn vị pha chế chuyên dụng.

Liệu pháp kháng khuẩn nâng cao và tương lai

Các phương pháp mới đang được nghiên cứu bao gồm Collagen Cross-linking (CXL) với riboflavin và tia UVA (365-370 nm), giúp tiêu diệt vi khuẩn thông qua các gốc oxy hóa phản ứng và làm bền vững giác mạc. Tuy nhiên, một nghiên cứu Cochrane bao gồm 59 bệnh nhân cho thấy sự không chắc chắn về hiệu quả của CXL so với kháng sinh tiêu chuẩn. Các hướng nghiên cứu khác bao gồm Rose Bengal PDAT (Photodynamic Antimicrobial Therapy), các peptide kháng khuẩn (AMPS) và hệ thống phân phối thuốc dựa trên công nghệ nano (hydrogels, nanogels) nhằm kéo dài thời gian lưu thuốc trên bề mặt nhãn cầu và giảm tần suất dùng thuốc.

Bình luận: Mặc dù các liệu pháp như CXL cho thấy tiềm năng trong các trường hợp loét giác mạc kháng trị, nhưng bằng chứng lâm sàng hiện tại vẫn còn hạn chế. Việc áp dụng các công nghệ nano vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu tiền lâm sàng hoặc mô hình động vật, chưa sẵn sàng cho thực hành thường quy.
  • Khởi đầu điều trị viêm loét giác mạc bằng liệu pháp kinh nghiệm (empirical therapy) càng sớm càng tốt.
  • Sử dụng kháng sinh tăng cường cho các ổ loét trung tâm, sâu hoặc nghi ngờ vi khuẩn kháng thuốc.
  • Cân nhắc steroid như một liệu pháp bổ trợ chỉ sau 48 giờ điều trị kháng sinh hiệu quả và khi có dấu hiệu cải thiện lâm sàng.
  • Luôn thực hiện đánh giá vi sinh (cấy, soi) trước khi bắt đầu điều trị hoặc khi có dấu hiệu không đáp ứng.
  • Cảnh giác với độc tính của kháng sinh tăng cường trên biểu mô giác mạc; cân nhắc "drug holiday" (thời gian ngưng thuốc) trong các trường hợp nghi ngờ độc tính thuốc kéo dài.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Neeti Rana, 2026, Fortified Antibiotics and Advanced Antibacterial Therapy, iFocus Online, Video ID: L4HXqh0ST5o.

Xem thêm