Kiểm soát nhiễm khuẩn trong các thủ thuật can thiệp đau và thiết bị cấy ghép

Bs Ngô Hữu Thế
15.10.26
Last Updated

Đại cương về nhiễm khuẩn liên quan thủ thuật can thiệp đau

Nhiễm khuẩn liên quan đến các thủ thuật can thiệp đau và thiết bị cấy ghép có tỷ lệ biến thiên đáng kể tùy thuộc vào vị trí, tác nhân gây bệnh và cấu trúc giải phẫu. Các nhiễm khuẩn vị trí phẫu thuật (Surgical Site Infection - SSI) làm tăng tỷ lệ tử vong, kéo dài thời gian nằm viện và giảm chất lượng cuộc sống, với chi phí ước tính tại Hoa Kỳ từ 3,5 đến 10 tỷ USD mỗi năm.

Định nghĩa nhiễm khuẩn vị trí phẫu thuật

SSI được CDC định nghĩa dựa trên các dấu hiệu lâm sàng như đau, sưng, đỏ, nóng hoặc chảy dịch mủ, kết hợp với kết quả nuôi cấy và chẩn đoán hình ảnh. SSI nông liên quan đến da và mô dưới da, trong khi SSI sâu liên quan đến lớp cân và cơ. Đối với các thủ thuật không cấy ghép, SSI được xác định trong vòng 30 ngày sau phẫu thuật. Khi có thiết bị được cấy ghép, SSI sâu được định nghĩa là xảy ra trong vòng 1 năm sau cấy ghép.

Tác nhân gây bệnh và nguồn gốc nhiễm khuẩn

Các tác nhân gây bệnh phổ biến nhất theo thứ tự giảm dần bao gồm Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus, Escherichia coli và Pseudomonas aeruginosa. Nguồn gốc nhiễm khuẩn phổ biến nhất là từ hệ vi khuẩn nội sinh của chính bệnh nhân. Nghiên cứu cho thấy S. aureus phân lập từ vết thương nhiễm khuẩn trùng khớp với vi khuẩn từ mũi của bệnh nhân trong 80%–85% trường hợp.

Tỷ lệ nhiễm khuẩn

Mặc dù có nhiều nỗ lực giảm thiểu, tỷ lệ SSI vẫn tương đối ổn định trong hai thập kỷ qua. Tại Hoa Kỳ, khoảng 500.000 ca SSI xảy ra hàng năm, chiếm 17% tổng số nhiễm khuẩn bệnh viện. Nguy cơ nhiễm khuẩn hệ thần kinh trung ương sau tiêm cạnh cột sống ước tính khoảng 1/1000 (0,1%). Tỷ lệ nhiễm khuẩn liên quan đến các thiết bị kích thích tủy sống (Spinal Cord Stimulation - SCS) và hệ thống truyền thuốc nội tủy (Intrathecal Drug Delivery Systems - IDDS) được báo cáo lần lượt từ 3,4% đến 10% và 2,4% đến 4,6%.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ nhiễm khuẩn SCS3,4%–10%
Tỷ lệ nhiễm khuẩn IDDS2,4%–4,6%
Nguy cơ nhiễm khuẩn TKTW sau tiêm cạnh cột sống1/1000 (0,1%)
Tỷ lệ nhiễm khuẩn sau tiêm ngoài màng cứng1/1930 (0,05%)
Tỷ lệ nhiễm khuẩn đĩa đệm sau discography0,15% mỗi bệnh nhân

Dự phòng trước phẫu thuật

Việc xác định và tối ưu hóa các yếu tố nguy cơ của bệnh nhân là bắt buộc. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi cao, suy dinh dưỡng, đái tháo đường, hút thuốc, béo phì, nhiễm khuẩn từ xa và suy giảm miễn dịch. Kháng sinh dự phòng được khuyến cáo cho các liệu pháp đau có cấy ghép. Cephalosporin là lựa chọn hàng đầu. Nếu bệnh nhân dị ứng beta-lactam, clindamycin hoặc vancomycin là lựa chọn thay thế. Vancomycin được khuyến cáo cho bệnh nhân nhiễm MRSA hoặc có nguy cơ cao.

Giảm thiểu nguy cơ trong phẫu thuật

Các biện pháp bao gồm chuẩn bị da bằng dung dịch sát khuẩn như chlorhexidine gluconate, rửa tay phẫu thuật từ 2 đến 5 phút, và sử dụng các rào cản vô khuẩn tối đa (mũ, khẩu trang, găng tay vô khuẩn, áo choàng). Việc sử dụng găng tay kép được khuyến cáo cho các phẫu thuật cấy ghép để giảm nguy cơ thủng găng và bảo vệ phẫu thuật viên. Việc loại bỏ lông không được khuyến cáo thường quy; nếu cần, nên sử dụng tông đơ ngay trước phẫu thuật.

Môi trường phòng mổ và đóng vết thương

Phòng mổ có hệ thống lọc khí Laminar-flow và HEPA giúp giảm SSI so với hệ thống thông thường. Nhân viên y tế là nguồn gây ô nhiễm chính. Việc đóng vết thương cần chú trọng giảm thiểu khoảng chết để tránh tích tụ dịch và máu. Không có bằng chứng rõ ràng ủng hộ việc sử dụng một loại chỉ khâu cụ thể so với loại khác để giảm SSI.

Bình luận: Tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của CDC và NICE. Một hạn chế lớn là sự thiếu hụt các nghiên cứu so sánh trực tiếp giữa các phương pháp sát khuẩn hoặc kỹ thuật đóng vết thương trong các thủ thuật can thiệp đau chuyên biệt, dẫn đến việc phải ngoại suy từ các chuyên khoa ngoại khác. Phẫu thuật viên cần lưu ý rằng việc sử dụng vancomycin tại chỗ vẫn còn gây tranh cãi và chưa được FDA phê duyệt chính thức.
  • Sử dụng kháng sinh dự phòng IV đúng thời điểm (30-60 phút trước rạch da, hoặc 120 phút với vancomycin).
  • Thực hiện rửa tay phẫu thuật 2-5 phút và sử dụng găng tay kép cho các thủ thuật cấy ghép.
  • Sử dụng chlorhexidine để sát khuẩn da thay vì povidone-iodine nếu không có chống chỉ định.
  • Sử dụng tông đơ thay vì dao cạo nếu cần loại bỏ lông.
  • Giáo dục bệnh nhân về dấu hiệu nhiễm khuẩn và theo dõi vết thương trong 10-14 ngày sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

David A. Provenzano, Michael C. Hanes, Timothy R. Deer, 2018, Chapter 86: Interventional Pain Procedures and the Risk of Infection, Essentials of Pain Medicine, 813-823.

Xem thêm