Giới thiệu
Các hướng dẫn của Hiệp hội Gây mê Vùng và Giảm đau Hoa Kỳ (ASRA) năm 2010 về gây mê vùng trên bệnh nhân dùng thuốc chống đông đã được sử dụng làm cơ sở cho các thủ thuật can thiệp đau. Tuy nhiên, đã có các báo cáo về tụ máu ngoài màng cứng (spinal hematoma) sau tiêm steroid ngoài màng cứng (ESIs) hoặc đặt máy kích thích tủy sống ngay cả khi các hướng dẫn được tuân thủ và xét nghiệm đông máu bình thường.
Phân tầng nguy cơ
Một đặc điểm nổi bật của hướng dẫn về đau so với hướng dẫn gây mê vùng là sự phân tầng nguy cơ chảy máu theo loại thủ thuật. Các thủ thuật như phong bế giao cảm bụng và chậu nằm gần các cấu trúc mạch máu lớn, khó ép và triệu chứng tụ máu thường mơ hồ. Các thủ thuật trong và quanh cột sống (intravertebral and perivertebral) liên quan đến nguy cơ chèn ép tủy sống với hậu quả nghiêm trọng. Ngược lại, tiêm điểm kích hoạt (trigger point injections), tiêm khớp và phong bế thần kinh nông (superficial nerve blocks) thường ít mạch máu và nguy cơ chảy máu thấp hơn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Phân tầng nguy cơ cao | SCS trial and implant, IT catheter and pump implant, Vertebroplasty, kyphoplasty, Epiduroscopy, Sympathetic blocks |
| Phân tầng nguy cơ trung bình | Interlaminar ESIs, Facet MBB and RFA, Paravertebral blocks, Intradiscal procedures |
| Phân tầng nguy cơ thấp | Peripheral nerve blocks, Peripheral joints, Trigger point, Sacroiliac joint injections |
Bình luận: Việc phân tầng nguy cơ là bước quan trọng nhất để cá thể hóa thời gian ngừng thuốc. Hạn chế lớn nhất là dữ liệu về các thủ thuật can thiệp đau thường dựa trên ngoại suy từ gây mê vùng, do đó cần thận trọng tối đa ở bệnh nhân có bệnh lý nền như hẹp ống sống hoặc suy thận.
Aspirin, thuốc ức chế PDE và NSAIDs
Aspirin ức chế không hồi phục COX-1, làm giảm sản xuất thromboxane và ức chế kết tập tiểu cầu. Thời gian tác dụng của aspirin trên mẫu tiểu cầu (megakaryocytes) được ước tính là 48 giờ. Do vòng đời tiểu cầu là 7-10 ngày, khoảng 10% tiểu cầu được thay thế mỗi ngày. Hướng dẫn khuyến cáo ngừng aspirin 6 ngày cho dự phòng tiên phát và 4 ngày cho dự phòng thứ phát trước thủ thuật can thiệp đau. Các thuốc ức chế phosphodiesterase (PDE) như dipyridamole và cilostazol làm giảm kết tập tiểu cầu khoảng 40%. Thời gian ngừng khuyến cáo là 2 ngày. NSAIDs ức chế COX có hồi phục, thời gian ngừng dựa trên thời gian bán thải của từng loại thuốc.
Thuốc ức chế P2Y12: Clopidogrel, Prasugrel và Ticagrelor
Các thuốc ức chế P2Y12 (P2Y12 inhibitors) như clopidogrel, prasugrel và ticagrelor đóng vai trò quan trọng trong ngăn ngừa huyết khối động mạch. Clopidogrel và prasugrel là tiền chất, cần chuyển hóa hai bước. Clopidogrel gây ức chế 60% tiểu cầu, prasugrel gây ức chế 90%. Thời gian ngừng khuyến cáo cho clopidogrel là 7 ngày (có thể 5 ngày nếu xét nghiệm chức năng tiểu cầu cho thấy hồi phục đầy đủ). Ticagrelor là thuốc ức chế trực tiếp, ngừng 5 ngày. Cangrelor có thời gian bán thải rất ngắn (3-7 phút), chức năng tiểu cầu bình thường hóa sau 1 giờ.
Thuốc chống đông cũ: Warfarin, Heparin, LMWH, thuốc tiêu sợi huyết
Warfarin ức chế γ-carboxylation của các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K. INR cần được bình thường hóa (1.2 hoặc thấp hơn) trước các thủ thuật nguy cơ trung bình và cao. Heparin tĩnh mạch có tác dụng ngay lập tức, cần ngừng ít nhất 5 giờ trước thủ thuật. Heparin dưới da (BID) cần ngừng 8-24 giờ. Đối với LMWH (Low-molecular-weight heparin), liều dự phòng cần ngừng 12 giờ, liều điều trị cần ngừng 24 giờ trước thủ thuật. Thuốc tiêu sợi huyết (fibrinolytic agents) không được khuyến cáo cho các thủ thuật can thiệp đau; nếu bắt buộc, cần ít nhất 48 giờ sau khi dùng thuốc.
Thuốc ức chế yếu tố đông máu: Fondaparinux và NOACs
Fondaparinux là thuốc ức chế yếu tố Xa tổng hợp, thời gian bán thải 17-21 giờ. Các thuốc chống đông đường uống mới (NOACs) bao gồm dabigatran (ức chế thrombin trực tiếp) và các thuốc ức chế yếu tố Xa (rivaroxaban, apixaban, edoxaban). Hướng dẫn khuyến cáo khoảng thời gian ngừng thuốc tương đương 5 lần thời gian bán thải. Dabigatran cần ngừng 4 ngày (6 ngày nếu suy thận). Rivaroxaban và apixaban cần ngừng 3-5 ngày tùy thuộc vào nguy cơ chảy máu và chức năng thận. Việc theo dõi bằng xét nghiệm đông máu thông thường (PT, aPTT) thường không chính xác cho NOACs.
Thuốc chống trầm cảm và thảo dược
Các thuốc ức chế tái hấp thu serotonin (SSRIs) có tác dụng kháng tiểu cầu nhẹ, tương đương với liều thấp ibuprofen. Cần cân nhắc tương tác cộng hưởng khi dùng kết hợp với các thuốc chống đông khác. Một số thảo dược như tỏi (garlic) có thể ức chế kết tập tiểu cầu, liều 25 mg/ngày đã có tác dụng, cần ngừng 7 ngày trước thủ thuật. Dong quai và danshen có thể làm thay đổi tác dụng của warfarin, cần kiểm tra INR trước thủ thuật.
- Luôn phân tầng nguy cơ chảy máu của thủ thuật trước khi quyết định ngừng thuốc chống đông.
- Sử dụng khoảng thời gian ngừng thuốc tương đương 5 lần thời gian bán thải (five half-lives) cho các thuốc chống đông mới.
- Cần kiểm tra chức năng thận ở bệnh nhân dùng NOACs để điều chỉnh thời gian ngừng thuốc phù hợp.
- Cảnh giác với các thuốc không kê đơn như thảo dược (tỏi, ginkgo biloba) vì chúng có thể ảnh hưởng đến chức năng tiểu cầu.
- Xét nghiệm đông máu thông thường (PT, aPTT) không đủ tin cậy để đánh giá tác dụng của NOACs.
Tài liệu tham khảo:
Benzon, H. T., 2018, Chapter 85: Interventional Pain Procedures in Patients on Anticoagulants, Essentials of Pain, pp. 805-812.