Kỹ năng khám mắt bằng sinh hiển vi: Cấu tạo, ứng dụng và phương pháp chiếu sáng

Bs Ngô Hữu Thế
14.10.26
Last Updated

Sinh hiển vi (slit lamp) là công cụ chẩn đoán thiết yếu trong nhãn khoa, yêu cầu mọi bác sĩ phải thành thạo kỹ năng sử dụng để tiếp cận và đưa ra hướng điều trị cho bệnh nhân. Tài liệu này trình bày các nguyên tắc cơ bản về cấu tạo, ứng dụng lâm sàng và các phương pháp chiếu sáng trên sinh hiển vi.

Cấu tạo cơ bản của sinh hiển vi

Một máy sinh hiển vi cơ bản bao gồm ba bộ phận chính: hệ thống chiếu sáng, hệ thống quang học và hệ thống cánh tay cơ học. Hệ thống chiếu sáng thường sử dụng đèn halogen, bao gồm các thấu kính, nút điều chỉnh và bộ lọc màu. Hệ thống quang học là nơi bác sĩ đặt mắt để quan sát, giúp chuyển đổi hình ảnh từ sảnh nhiệt thành hình ảnh có chiều sâu, cho phép phân biệt cấu trúc trước-sau và điều chỉnh độ phóng đại. Hệ thống cánh tay cơ học hỗ trợ di chuyển máy theo các trục ổn định, thường là 360 độ, với joystick để điều chỉnh vi chỉnh vị trí máy.

Ứng dụng của sinh hiển vi trong chẩn đoán

Sinh hiển vi được ứng dụng rộng rãi để khám, đánh giá tổn thương, đo kích thước sang thương, đo độ của kính tiếp xúc (contact lens) và hỗ trợ các thủ thuật như đo nhãn áp bằng nhãn áp kế (tonometer), soi góc tiền phòng và soi đáy mắt. Việc sử dụng các bộ lọc màu như ánh sáng xanh lục (giúp nổi bật mạch máu) hoặc ánh sáng xanh coban (kết hợp nhuộm màu để phát hiện tổn thương) là rất quan trọng trong thực hành lâm sàng.

Các phương pháp chiếu sáng

Có ba nhóm phương pháp chiếu sáng chính: chiếu sáng lan tỏa (tỏa đều vùng thị trường, dùng để bao quát), chiếu sáng trực tiếp (chiếm 90% các trường hợp, bao gồm khu trú trực tiếp, tiếp tuyến, điểm và phản xạ gương) và chiếu sáng gián tiếp. Chiếu sáng trực tiếp giúp quan sát chi tiết cấu trúc bằng cách giao nhau giữa trục tia sáng và trục nhìn. Chiếu sáng gián tiếp tập trung vào vùng lân cận của tổn thương để tạo độ bóng, giúp đánh giá độ sâu và cấu trúc bên trong của sang thương.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Bộ phận cơ bản3 bộ phận (hệ thống chiếu sáng, hệ thống quang học, hệ thống cánh tay cơ học)
Độ phóng đạiNhỏ (6x, 10x), trung bình (16x, 20x), lớn (25x, 30x)
Kính lọc tối thiểu3 loại (ánh sáng trắng, red-free, xanh coban)
Tỷ lệ sử dụng chiếu sáng trực tiếp90%
Góc chiếu sáng phương pháp trực tiếp30 đến 60 độ
Bình luận: Tài liệu cung cấp hướng dẫn cơ bản về kỹ năng sử dụng sinh hiển vi. Hạn chế là thiếu các hình ảnh minh họa trực quan từ video gốc, khiến việc mô tả các phương pháp chiếu sáng (như tán xạ màng hay chiếu sáng ngược) trở nên trừu tượng. Người học cần thực hành trực tiếp trên máy để cảm nhận sự khác biệt về độ sâu và độ nổi của tổn thương khi thay đổi góc chiếu và phương pháp chiếu sáng.
  • Kiểm tra nguồn sáng, bóng đèn và các khớp nối cơ học trước khi bắt đầu khám.
  • Điều chỉnh khoảng cách đồng tử (interpupillary distance) và công suất thị kính phù hợp với từng người khám để đạt vùng thị trường chung tốt nhất.
  • Luôn bắt đầu bằng phương pháp chiếu sáng lan tỏa để bao quát toàn bộ cấu trúc trước khi đi sâu vào chi tiết bằng chiếu sáng trực tiếp.
  • Sử dụng chiếu sáng gián tiếp hoặc phản xạ gương để đánh giá độ sâu và bề mặt của các tổn thương giác mạc hoặc thủy tinh thể.
  • Đảm bảo tư thế bệnh nhân và người khám thoải mái, đuôi mắt bệnh nhân ngang với vạch đánh dấu trên giá đỡ cằm.

Tài liệu tham khảo:

ThS. BS. Ngô Nguyễn Thu Hằng, 2025, KĨ NĂNG KHÁM MẮT BẰNG SINH HIỂN VI, Channel: Phan Đỗ Trọng (Bác sĩ Mắt), Video ID: e1EpIvU8HnY

Xem thêm