Quản lý lác ở trẻ em chậm phát triển: Góc nhìn đa chuyên khoa

Bs Ngô Hữu Thế
14.10.26
Last Updated

Tổng quan về quản lý lác ở trẻ chậm phát triển

Trong webinar WSPOS WWW 1 (Season 3) năm 2022, các chuyên gia đã thảo luận về việc quản lý lác ở trẻ em chậm phát triển (developmental delay). Đây là nhóm bệnh nhân có độ phức tạp cao, đòi hỏi sự phối hợp giữa bác sĩ nhãn khoa, chuyên gia chỉnh quang (orthoptist) và nhà giáo dục. Việc phẫu thuật lác ở nhóm trẻ này không có quy tắc vàng (golden rules) cố định, đòi hỏi bác sĩ phải đánh giá từng trường hợp cụ thể dựa trên tiềm năng thị giác hai mắt (binocular vision potential), độ ổn định của góc lác và sự hợp tác của trẻ.

Thách thức trong chẩn đoán và phẫu thuật

Việc đo đạc góc lác ở trẻ chậm phát triển gặp nhiều khó khăn do hạn chế về khả năng hợp tác và giao tiếp. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng sự biến thiên của góc lác thường không liên quan đến khoảng cách nhìn hay điều tiết, mà có thể do trương lực cơ (muscle tonus) nội tại. Một số hội chứng như Down syndrome thường có kết quả phẫu thuật ổn định hơn, trong khi các hội chứng như Angelman hoặc Williams có xu hướng tái phát hoặc tiến triển thành lác ngoài (exotropia) theo thời gian. Phẫu thuật lác không chỉ mang lại lợi ích thẩm mỹ mà còn hỗ trợ hòa nhập xã hội, dù bằng chứng về việc cải thiện hành vi trí tuệ sau phẫu thuật còn hạn chế.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ lác ở trẻ bại não (CP)Lên đến 50%
Tỷ lệ lác ở trẻ khuyết tật trí tuệ13-16%
Tỷ lệ ổn định sau phẫu thuật lác infantile esotropia20% (theo nghiên cứu PEDIG 2008)
Tỷ lệ lác disconnected ở trẻ CP30% (theo Buckley)
Bình luận: Các chuyên gia thống nhất rằng không có công thức chung cho mọi bệnh nhân. Việc trì hoãn phẫu thuật thường được cân nhắc để chờ đợi sự ổn định của góc lác và sự hợp tác của trẻ. Hạn chế lớn nhất là thiếu các nghiên cứu quy mô lớn về kết quả dài hạn ở nhóm trẻ này, dẫn đến việc điều trị chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng cá nhân.

Vai trò của giáo dục và hỗ trợ đa ngành

Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá toàn diện, bao gồm cả thị giác vỏ não (cortical vision impairment - CVI). Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như bảng sáng (light box), đánh dấu dòng (line marker) hoặc điều chỉnh độ tương phản có thể giúp trẻ cải thiện khả năng học tập. Các nhà giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về khả năng thích nghi của trẻ tại môi trường học đường, giúp bác sĩ nhãn khoa đưa ra kế hoạch phẫu thuật phù hợp hơn. Việc presumed competence (giả định năng lực) là nền tảng để hỗ trợ trẻ đạt được tiềm năng tối đa.

  • Ưu tiên điều chỉnh tật khúc xạ trước khi can thiệp phẫu thuật.
  • Cân nhắc phẫu thuật lác dựa trên lợi ích xã hội và khả năng hòa nhập, không chỉ dựa trên các con số đo đạc đơn thuần.
  • Sử dụng botulinum toxin như một công cụ hỗ trợ trong các trường hợp lác phức tạp hoặc để trì hoãn phẫu thuật.
  • Tăng cường giao tiếp giữa bác sĩ nhãn khoa, gia đình và giáo viên để hiểu rõ nhu cầu thực tế của trẻ.
  • Luôn chuẩn bị tâm lý cho phụ huynh về khả năng cần phẫu thuật nhiều lần (trung bình 2 lần ở trẻ CP).

Tài liệu tham khảo:

WSPOS Official, 2022, Management of Strabismus in Children with Developmental Delay, WSPOS WWW 1 (Season 3), Video ID: 7xOv7_-23iQ.

Xem thêm