Kỹ thuật đặt IOL thứ phát: Làm chủ nghệ thuật điều chỉnh tình trạng vô căn (Aphakia)

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC259 đã trình bày các phương pháp tiếp cận hiện đại trong việc đặt IOL thứ phát (Secondary IOL implantation) nhằm tối ưu hóa kết quả thị giác cho bệnh nhân vô căn (aphakia). Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn kỹ thuật phù hợp dựa trên tình trạng giải phẫu của bệnh nhân, bao gồm các lựa chọn từ đặt IOL tiền phòng (ACIL), IOL cố định củng mạc (SFI) đến IOL kẹp mống mắt (iris-claw lenses).

Tổng quan về chỉ định và các lựa chọn IOL thứ phát

Việc đặt IOL thứ phát được chỉ định khi không thể đặt IOL trong bao hoặc khi có các biến chứng phức tạp như phẫu thuật đục thủy tinh thể có rách bao sau (PCR), chấn thương, bán trật hoặc trật IOL, đục IOL, hoặc sai lệch công suất IOL gây khó chịu cho bệnh nhân. Các lựa chọn bao gồm ACIL, IOL cố định củng mạc (SFI) và IOL kẹp mống mắt. Mặc dù ACIL từng là lựa chọn phổ biến, sự phát triển của các thiết kế IOL linh hoạt (flexible design) đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ biến chứng. Một phân tích gộp (meta-analysis) từ 9 nghiên cứu trong giai đoạn 2005-2020 với 783 mắt cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về thị lực xa sau phẫu thuật giữa ACIL và SFI.

Kỹ thuật IOL cố định củng mạc (SFI)

SFI là kỹ thuật quan trọng trong các trường hợp thiếu hỗ trợ bao hoặc dây chằng. Các kỹ thuật bao gồm có khâu (sutured) và không khâu (sutureless). Kỹ thuật có khâu sử dụng chỉ 10-0 Prolene hoặc Gortex, trong khi kỹ thuật không khâu (như kỹ thuật flange) đang ngày càng phổ biến. Đối với kỹ thuật flange, việc tạo các flange bằng nhiệt (electro-cautery) giúp cố định haptic chắc chắn trong đường hầm củng mạc. Tác giả lưu ý cần chú ý đến chiều dài đường hầm củng mạc để đảm bảo độ ổn định và tránh trật IOL trong tương lai.

Kỹ thuật IOL kẹp mống mắt (Iris-claw lenses)

IOL kẹp mống mắt là một lựa chọn ít xâm lấn hơn, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp giải phẫu tiền phòng phức tạp. Kỹ thuật này yêu cầu sự khéo léo trong việc kẹp mống mắt (enclavation) để tránh làm biến dạng đồng tử. Tác giả khuyến cáo không nên sử dụng Pilocarpine để co đồng tử quá mức trong quá trình phẫu thuật nhằm duy trì đồng tử giãn trung bình, giúp quan sát rõ vị trí kẹp. Các biến chứng như trật IOL có thể xảy ra nếu kỹ thuật kẹp không tối ưu hoặc do lỗi sản xuất của IOL.

Quản lý biến chứng và các kỹ thuật mới

Các biến chứng tiềm ẩn bao gồm viêm nội nhãn, phù hoàng điểm dạng nang (CME), tăng nhãn áp và trật IOL. Trong trường hợp phẫu thuật SFI, việc đặt sai vị trí ống truyền dịch có thể dẫn đến tràn dịch hắc mạc (suprachoroidal effusion). Đối với các trường hợp anidia (thiếu mống mắt), việc kết hợp IOL với các thiết bị mống mắt nhân tạo hoặc kỹ thuật xăm giác mạc (corneal tattooing) là một giải pháp hiệu quả để giảm chói. Kỹ thuật xăm giác mạc được thực hiện bằng cách tiêm thuốc nhuộm vào các túi lamellar giác mạc, giúp bảo tồn thị lực và giảm triệu chứng chói cho bệnh nhân.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu meta-analysis783 mắt, 9 nghiên cứu (2005-2020)
Tỷ lệ bong võng mạc (RD) sau PPV1.1% đến 4.9%
Tỷ lệ overization (kẹp quá mức)8%
Thời gian theo dõi xăm giác mạc6 năm
Đường kính mống mắt nhân tạo12.8 mm
Bình luận: Các kỹ thuật đặt IOL thứ phát đòi hỏi sự tinh tế trong thao tác phẫu thuật để đảm bảo độ ổn định lâu dài. Việc lựa chọn giữa SFI và iris-claw phụ thuộc vào kinh nghiệm phẫu thuật viên và tình trạng giải phẫu của bệnh nhân. Thông tin theo [AIOC 2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Các kỹ thuật cố định IOL thứ phát như SFI và iris-claw là những lựa chọn thay thế quan trọng khi không có hỗ trợ bao. Việc sử dụng các vật liệu mới và kỹ thuật không khâu (flange) giúp giảm thiểu các biến chứng liên quan đến chỉ khâu như thoái hóa chỉ hoặc viêm mạn tính. Tuy nhiên, phẫu thuật viên cần được đào tạo bài bản về kỹ thuật cố định củng mạc và quản lý biến chứng tiền phòng để đạt kết quả thị giác tốt nhất.

  • Ưu tiên kỹ thuật không khâu (sutureless) để giảm nguy cơ biến chứng liên quan đến chỉ khâu.
  • Duy trì đồng tử giãn trung bình khi thực hiện kỹ thuật kẹp mống mắt để đảm bảo vị trí kẹp tối ưu.
  • Đảm bảo chiều dài đường hầm củng mạc đủ để cố định haptic chắc chắn trong kỹ thuật SFI.
  • Cân nhắc xăm giác mạc hoặc mống mắt nhân tạo cho các trường hợp anidia để giảm triệu chứng chói.
  • Kiểm tra kỹ thiết bị IOL trước khi phẫu thuật để loại trừ lỗi sản xuất.

Tài liệu tham khảo:

aieditorproceedings, 2026, AIOC 2026 IC259 Secondary IOL implantation Mastering the art of aphakia correction, YouTube, Video ID: YUmAKj1gu5g.

Xem thêm