Kỹ thuật cắt mộng và cố định vạt kết mạc tự thân trong phẫu thuật mộng thịt

Bs Ngô Hữu Thế
12.10.26
Last Updated

Phẫu thuật mộng thịt với vạt kết mạc tự thân (conjunctival autograft) được mô tả lần đầu bởi Kenyon et al. vào năm 1985 và hiện là tiêu chuẩn chăm sóc (standard of care) cho cả mộng thịt nguyên phát và tái phát. Mục tiêu chính của phẫu thuật là đạt được kết quả thẩm mỹ tốt và giảm thiểu tỷ lệ tái phát.

Chuẩn bị trước phẫu thuật

Về phương pháp vô cảm, tác giả khuyến cáo sử dụng gây tê tại chỗ dạng tiêm như gây tê quanh nhãn cầu (peribulbar) hoặc gây tê dưới bao Tenon (sub-Tenon's), thay vì chỉ dùng gây tê bề mặt vì có thể gây đau cho bệnh nhân. Việc nhỏ một giọt brimonidine tại chỗ trước phẫu thuật giúp giảm chảy máu trong mổ, hỗ trợ phẫu thuật viên thao tác dễ dàng hơn.

Các bước phẫu thuật cắt mộng

Phẫu thuật bao gồm việc cắt bỏ đầu mộng thịt bám trên giác mạc và loại bỏ triệt để mô dưới kết mạc. Việc sử dụng lưỡi dao số 15 được coi là lý tưởng để bóc tách vì độ sắc vừa phải, giúp kiểm soát tốt và tránh tổn thương sâu. Đối với các trường hợp mộng thịt có sẹo xơ nhiều, cần khai thác tiền sử chấn thương hoặc phẫu thuật trước đó, và có thể cần dùng dao crescent để bóc tách chính xác hơn.

Kỹ thuật thu hoạch và cố định vạt

Vạt kết mạc tự thân cần được thu hoạch mỏng, không bao gồm mô dưới kết mạc. Kích thước vạt nên lớn hơn diện tích khuyết hổng một chút để dễ dàng điều chỉnh. Khi đặt vạt, cần đảm bảo mặt biểu mô hướng lên trên và mặt mô đệm hướng xuống dưới, đồng thời chú ý định hướng phía rìa (limbal side) của vạt khớp với vùng rìa của mắt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phương pháp cố định vạtKhâu (Vicryl 8-0, Nylon 10-0) hoặc keo fibrin
Số lượng mũi khâu5-6 mũi khâu
Thời gian dùng thuốc sau mổSteroid (6-8 tuần), kháng sinh (1 tuần), nước mắt nhân tạo (6-8 tuần)

So sánh các phương pháp cố định

Sử dụng keo fibrin giúp giảm đáng kể thời gian phẫu thuật và tăng sự thoải mái cho bệnh nhân. Tuy nhiên, chi phí cao hơn là một nhược điểm. Các biến chứng như bong vạt (graft dehiscence) có thể xảy ra nhưng tỷ lệ thấp, phụ thuộc vào kỹ thuật chuẩn bị vạt, kinh nghiệm phẫu thuật viên và việc bệnh nhân dụi mắt sau mổ. Kỹ thuật sử dụng máu tự thân (autologous blood) là một lựa chọn thay thế chi phí thấp, tuy nhiên cần lưu ý nguy cơ bong vạt cao hơn và cần thời gian chờ đợi lâu hơn để máu đông.

Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cắt bỏ triệt để mô xơ dưới kết mạc để giảm tái phát. Việc sử dụng keo fibrin được ưu tiên nếu điều kiện kinh tế cho phép, nhưng kỹ thuật khâu vẫn là phương pháp dự phòng an toàn khi có dấu hiệu bong vạt. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ tái phát trong các nhóm nghiên cứu so sánh.
  • Luôn kiểm tra kỹ vạt kết mạc trước khi kết thúc phẫu thuật để đảm bảo không bị bong hoặc lệch.
  • Cắt tỉa phần keo dư thừa trước khi tháo vành mi để tránh làm bong vạt.
  • Giáo dục bệnh nhân tuyệt đối không dụi mắt sau phẫu thuật để bảo vệ vạt.
  • Sử dụng kỹ thuật khâu nếu vạt không ổn định, không nên ngần ngại chuyển đổi phương pháp để đảm bảo kết quả.
  • Đối với bệnh nhân trẻ, cần bóc tách tỉ mỉ và lấy vạt kết mạc rộng để đảm bảo thẩm mỹ và giảm tái phát.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Ikeda, 2026, Pterygium Excision with Cag Evolution in Securing Techniques, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: ws79lWzjeEg

Xem thêm