Quản lý xuất huyết trước võng mạc ngày đầu sau phẫu thuật cắt dịch kính ở bệnh nhân đái tháo đường

Bs Ngô Hữu Thế
12.10.26
Last Updated

Trong báo cáo tại hội nghị AIOC2026, Dr. Chitaranjan Mishra đã trình bày về chiến lược xử trí xuất huyết trước võng mạc (Pre-retinal Haemorrhage - PRH) ngày đầu sau phẫu thuật (Post-operative Day 1 - POD1) ở bệnh nhân đái tháo đường. Tác giả ghi nhận khoảng 20% các trường hợp phẫu thuật cắt dịch kính (Vitrectomy) có xuất huyết trước võng mạc có thể phát hiện được dưới dầu silicone, bất kể có sử dụng thuốc kháng VEGF (Anti-VEGF) trước phẫu thuật hay không.

Phân loại và nguồn gốc xuất huyết

Xuất huyết trước võng mạc sau phẫu thuật là tình trạng phổ biến, có thể bắt nguồn từ máu tồn dư cuối cuộc mổ hoặc xuất huyết tái phát dưới dầu silicone. Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng phẫu thuật do đóng vai trò là tác nhân kích thích tăng sinh màng và dẫn đến nguy cơ phải phẫu thuật lại. Tác giả đề xuất hệ thống phân loại mức độ xuất huyết dựa trên diện tích và độ dày của cục máu đông:

  • Độ 1: Lớp máu đông mỏng, khu trú; thường tự hấp thu.
  • Độ 2: Cục máu đông dày, khu trú, diện tích dưới 2 góc phần tư.
  • Độ 3: Cục máu đông dày, diện tích từ 2 đến 4 góc phần tư.
  • Độ 4: Cục máu đông dày, lan tỏa (confluent), cần can thiệp phẫu thuật lại.
Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ PRH dưới dầu silicone20% các trường hợp
Phân loại PRH4 độ (tài liệu không nêu chi tiết p-value)
Xử trí PRH độ 1-3Quản lý bảo tồn
Xử trí PRH độ 4Can thiệp phẫu thuật

Chiến lược phẫu thuật hai giai đoạn

Đối với các trường hợp xuất huyết độ 4 hoặc xuất huyết độ 3 không đáp ứng với các biện pháp cầm máu thông thường (tăng chiều cao chai dịch truyền, đốt điện - diathermy), tác giả khuyến cáo thực hiện phẫu thuật hai giai đoạn (planned two-stage surgery). Trong giai đoạn đầu, phẫu thuật viên kết thúc cuộc mổ bằng cách bơm khí (air) thay vì dầu silicone. Việc này cho phép cục máu đông trải qua quá trình tan máu (hemolysis) và lắng xuống, giúp việc loại bỏ máu trong giai đoạn hai trở nên thuận lợi hơn. Tác giả nhấn mạnh việc thực hiện bóc màng ngăn trong (Internal Limiting Membrane - ILM peeling) trong giai đoạn hai để đảm bảo loại bỏ hoàn toàn dịch kính và ngăn ngừa sự hình thành màng tăng sinh từ các sợi cơ (myofibrils).

Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc tránh sử dụng dầu silicone nếu dự đoán cần phẫu thuật lại vì dầu có thể làm màng trở nên dính hơn, gây khó khăn và tổn thương võng mạc khi bóc tách. Hạn chế của báo cáo là cỡ mẫu không được nêu cụ thể, đây là kinh nghiệm lâm sàng cá nhân (expert opinion) hơn là một nghiên cứu RCT.

Kết luận và thực hành lâm sàng

Vai trò của thuốc kháng VEGF trong việc ngăn ngừa xuất huyết trước võng mạc sau phẫu thuật vẫn còn là vấn đề gây tranh cãi và cần các nghiên cứu hợp tác (collaborative studies) để làm rõ. Việc theo dõi sát sao bệnh nhân sau mổ là yếu tố then chốt để quyết định thời điểm can thiệp.

  • Ưu tiên quản lý bảo tồn cho PRH độ 1, 2 và 3.
  • Cân nhắc phẫu thuật hai giai đoạn với khí cho các trường hợp xuất huyết nặng (độ 4) hoặc xuất huyết không kiểm soát được trong mổ.
  • Tránh sử dụng dầu silicone nếu dự đoán cần phẫu thuật lại sớm để giảm độ dính của màng.
  • Thực hiện bóc ILM để loại bỏ hoàn toàn dịch kính và ngăn ngừa tăng sinh màng.
  • Không cần quá chú trọng tư thế nằm sấp (prone positioning) nếu mắt đã được bơm khí và bệnh nhân được theo dõi nội trú.

Tài liệu tham khảo:

Chitranjan Mishra, 2026, AIOC2026 IC245 Dr Chitaranjan Mishra Post Op Day 1 Prh pre Retinal Haemorrhage Observe or Int, aioseditorproceedings, Video ID: mPGtOnIIJOw

Xem thêm