Vai trò của Chụp ảnh võng mạc góc rộng (UWF) trong thực hành lâm sàng nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
12.10.26
Last Updated

Tổng quan về các phương thức chụp ảnh võng mạc

Trong chương trình AIOC 2026 IC55, các chuyên gia đã thảo luận về vai trò của chụp ảnh võng mạc góc rộng (Ultra Wide Field - UWF) trong thực hành lâm sàng hàng ngày. Các phương thức khám võng mạc truyền thống có giới hạn về trường nhìn: đèn khe 90D cung cấp khoảng 10-15°, soi đáy mắt trực tiếp khoảng 10-15°, soi đáy mắt gián tiếp khoảng 30° (có thể quét ngoại vi nhưng tốn thời gian), và máy chụp đáy mắt tiêu chuẩn (standard fundus camera) khoảng 45°. Ngược lại, công nghệ UWF cho phép chụp ảnh võng mạc từ cực sau đến tận vùng ngoại vi (vortex vein) trong một lần chụp duy nhất, giúp tiết kiệm thời gian và tăng khả năng phát hiện tổn thương.

Cơ chế và ưu điểm của công nghệ Optos

Hệ thống Optos sử dụng hai tia laser (xanh 532 nm và đỏ 635 nm) với hai gương ellipsoid để hội tụ tại điểm xoay là mặt phẳng mống mắt, cho phép quét tới 200° võng mạc (khoảng 80% diện tích võng mạc). Độ phân giải đạt 20 micron trên trục và 40 micron ngoài trục. Ưu điểm chính bao gồm: khả năng chụp qua đồng tử không giãn (kích thước 2-3 mm), tốc độ chụp nhanh, hình ảnh tức thời, và khả năng lưu trữ đám mây để theo dõi tiến triển bệnh. Công nghệ này đặc biệt hữu ích trong việc sàng lọc bệnh nhân tại phòng khám (OPD), giảm thời gian chờ đợi và hỗ trợ chẩn đoán trước khi bác sĩ thăm khám.

So sánh các công nghệ hình ảnh võng mạc

Việc lựa chọn công nghệ phụ thuộc vào mục đích lâm sàng. Optos là công cụ mạnh mẽ cho chụp ảnh màu, tự huỳnh quang (autofluorescence) và chụp mạch (angiography) góc rộng. Trong khi đó, Spectralis (Heidelberg) sử dụng công nghệ đa màu (multicolor) với ba bước sóng laser (đỏ, xanh lá, xanh dương) để tạo hình ảnh giả màu, mang lại chi tiết cực cao tại vùng hoàng điểm, rất hữu ích để phát hiện các thay đổi nhỏ như màng trước võng mạc (epiretinal membrane - ERM) hoặc các nếp gấp võng mạc mà Optos có thể bỏ sót. Tuy nhiên, Spectralis không phải là hệ thống góc rộng thực thụ như Optos.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Trường nhìn Optos200 độ (khoảng 80% võng mạc)
Độ phân giải Optos20 micron trên trục, 40 micron ngoài trục
Bước sóng laser Optos532 nm (xanh) và 635 nm (đỏ)
Kích thước đồng tử tối thiểu2-3 mm
Thời gian chụptài liệu không nêu
Bình luận: Các diễn giả nhấn mạnh rằng UWF không thay thế hoàn toàn soi đáy mắt gián tiếp (indirect ophthalmoscopy) với ấn củng mạc, vốn vẫn là tiêu chuẩn vàng để khám ngoại vi. Hạn chế của Optos là các nhiễu ảnh (artifacts) màu xanh lục/đỏ và khả năng bỏ sót tổn thương ngoại vi cực xa. Sự kết hợp giữa Optos (góc rộng) và Spectralis (chi tiết hoàng điểm) được coi là chiến lược tối ưu cho các phòng khám võng mạc bận rộn.

Ứng dụng lâm sàng và thay đổi thực hành

  • Sàng lọc nhanh: Sử dụng UWF để chụp ảnh võng mạc cho mọi bệnh nhân tại OPD, kể cả khi không giãn đồng tử, giúp phát hiện sớm các tổn thương ngoại vi.
  • Theo dõi tiến triển: Tận dụng khả năng lưu trữ hình ảnh để so sánh các lần khám, đặc biệt trong bệnh võng mạc đái tháo đường (DR) và thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD).
  • Hỗ trợ chẩn đoán: Sử dụng hình ảnh tự huỳnh quang để phân biệt các bệnh lý thoái hóa võng mạc di truyền và các tổn thương tại đĩa thị.
  • Tối ưu hóa quy trình: Đào tạo nhân viên kỹ thuật chụp ảnh để bác sĩ có sẵn dữ liệu trước khi thăm khám, giúp giảm thời gian chờ đợi của bệnh nhân.
  • Tư vấn bệnh nhân: Sử dụng hình ảnh trực quan để giải thích tình trạng bệnh, tăng sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

Praues Sai, Apurwa, Mano Sas, Ban Kur, So Shared Bumar, Parik, Watsal Pare, 2026, Role of UWF Retinal Imaging in day to day practice with comparison of available technologies, AIOC 2026 IC55, Video ID: HKEkzIW2E9U.

Xem thêm