Kỹ thuật cố định thủy tinh thể nhân tạo vào củng mạc (Yamane technique) trong nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 IC100, Dr. Virendra Agrawal đã trình bày các kinh nghiệm lâm sàng (pearls) trong việc thực hiện kỹ thuật Yamane, một phương pháp cố định thủy tinh thể nhân tạo (IOL) vào củng mạc (scleral fixation of the IOL) đã được áp dụng trong 6-7 năm qua với kết quả ổn định. Kỹ thuật này cho phép cố định haptic bên ngoài củng mạc, giúp duy trì sự tập trung (centration) của IOL và ổn định phân đoạn trước-sau ngay cả ở những bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật dịch kính võng mạc (VR surgery) có sử dụng dầu silicone.

Các nguyên tắc kỹ thuật quan trọng

Để đạt được kết quả tối ưu, việc đánh dấu vị trí trung tâm là bắt buộc, đảm bảo hai haptic được đặt đối xứng 180 độ bên trong củng mạc. Việc sử dụng các dụng cụ như marker cho IOL toric là cần thiết. Dr. Agrawal ưu tiên sử dụng IOL loại Johnson Sensar do kinh nghiệm lâm sàng tích lũy, mặc dù các nghiên cứu cho thấy CT Lucia có thể có ưu điểm về bộ nhớ vật liệu (higher memory) giúp tránh gập haptic (kink) khi thao tác. Trong trường hợp phẫu thuật cấp cứu intraoperatively, việc chuẩn bị sẵn sàng các dụng cụ như kim, kẹp vi phẫu (microscope forceps) và trocar là rất quan trọng. Phẫu thuật phaco không bắt buộc nếu không có chỉ định. Việc duy trì sự bình tĩnh và kiên nhẫn của phẫu thuật viên là yếu tố then chốt để xử lý các tình huống phức tạp.

Quản lý dịch học và thao tác haptic

Dịch học (fluidics) đóng vai trò quyết định trong việc giữ cho nhãn cầu đủ căng (tense) để tạo đường hầm củng mạc (scleral tunnel) chính xác. Nếu nhãn cầu không đủ căng, việc đưa kim vào có thể không đạt được vị trí mong muốn. Khi sử dụng iris hook để hỗ trợ giãn đồng tử, cần đảm bảo vị trí đặt hook không gây nghiêng nhãn cầu. Vị trí đặt kim có thể từ 1.5 mm đến 2.5 mm tùy thuộc vào đường kính và loại IOL. Cần thận trọng khi đi gần vùng rìa (limbus) để tránh tổn thương thể mi hoặc mống mắt gây xuất huyết. Việc tạo một đường hầm củng mạc với mép trong hơi loe (slight flanging) giúp hỗ trợ thao tác, đặc biệt là với haptic thứ hai.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian theo dõi kinh nghiệm6-7 năm
Vị trí đặt haptic180 độ
Vị trí đặt kim (entry)1.5 mm đến 2.5 mm
Kích thước kim khuyến cáo26 gauge (có thể dùng 27-30 gauge nếu có)
Đường kính đầu bulb hapticGấp đôi đường kính đường hầm

Hoàn thiện và xử lý biến chứng

Việc tạo đầu bulb ở cuối haptic phải đảm bảo kích thước gấp đôi đường hầm để tránh trượt hoặc lệch tâm (decentration). Sau khi hoàn tất, đầu bulb cần được chôn vùi (buried) dưới kết mạc để tránh nguy cơ viêm nội nhãn (endophthalmitis). Các vết mổ từ 3 mm trở lên cần được khâu lại. Tình trạng nhược trương (hypotony) cuối phẫu thuật không được khuyến khích. Đối với việc sử dụng kim, tác giả ưu tiên kim trần (bare needles) thay vì kim gắn syringe để tránh tổn thương do áp lực khi tháo syringe. Nếu xảy ra biến chứng, việc điều chỉnh có thể thực hiện bằng cách cắt hoặc tăng kích thước bulb, hoặc không thực hiện đốt nhiệt (cautery) nếu IOL chưa đạt độ tập trung tốt.

Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật Yamane đòi hỏi đường cong học tập (learning curve) đáng kể. Việc sử dụng cautery nhiệt (heat cautery) thay vì bipolar cautery gắn máy phaco là lưu ý quan trọng của tác giả để đảm bảo an toàn và hiệu quả tạo bulb. Cần lưu ý rằng việc không thực hiện cắt mống mắt ngoại vi (PI) là tùy thuộc vào đánh giá vị trí IOL trong rãnh (sulcus) của từng bệnh nhân cụ thể.
  • Luôn kiểm tra độ căng nhãn cầu thông qua hệ thống truyền dịch trước khi đưa kim vào đường hầm củng mạc.
  • Sử dụng kim 26 gauge hoặc nhỏ hơn để đảm bảo độ khít của đường hầm.
  • Đảm bảo đầu bulb haptic được chôn vùi hoàn toàn dưới kết mạc để phòng ngừa viêm nội nhãn.
  • Thực hiện kỹ thuật handshake để chuyển haptic vào kim một cách an toàn, tránh làm gập haptic.
  • Luôn có sẵn phương án dự phòng (library) các loại IOL phù hợp cho các tình huống phẫu thuật phức tạp.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Virendra Agrawal, 2026, Pearls For The Yamane Technique, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: fW7Ni7HJWwk.

Xem thêm