Kỹ thuật cố định thủy tinh thể nội nhãn không khâu (Sutureless SFIOL): Mẹo và thủ thuật lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội nghị AIOC 2026 (IC73) của Dr. Ketaki Dattaraj Sawarkar trình bày về các kỹ thuật cố định thủy tinh thể nội nhãn không khâu (Sutureless SFIOL - Sutureless Scleral Fixated Intraocular Lens) trong các trường hợp thiếu hổng bao sau. Đây là một kỹ thuật quan trọng trong danh mục của phẫu thuật viên đục thủy tinh thể, không chỉ giới hạn ở các phẫu thuật viên dịch kính võng mạc.

Chỉ định và lựa chọn kỹ thuật

Việc lựa chọn kỹ thuật đặt thủy tinh thể nội nhãn (IOL) phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi bệnh nhân, các bệnh lý đồng mắc, giải phẫu nhãn cầu và mức độ thành thạo của phẫu thuật viên. Ở bệnh nhân trẻ, cần tránh đặt IOL tiền phòng (ACIL - Anterior Chamber Intraocular Lens) do nguy cơ mất tế bào nội mô theo thời gian. Nếu có tình trạng mỏng củng mạc, cố định củng mạc (Scleral Fixated IOL - SFIOL) có thể gặp khó khăn, khi đó iris-claw lens là một lựa chọn thay thế. Nếu mống mắt thiếu hổng, iris-claw lens không còn phù hợp, phẫu thuật viên cần cân nhắc SFIOL (có khâu hoặc không khâu). Kỹ thuật này có đường cong học tập (learning curve) dốc, đòi hỏi phẫu thuật viên phải nắm vững giải phẫu và kỹ thuật xử lý mô nhãn cầu.

Kỹ thuật cố định không khâu và Yamane technique

Các kỹ thuật cố định không khâu bao gồm việc externalize (ngoại hóa) haptic của IOL và cố định vào củng mạc. Kỹ thuật Yamane đã trở nên phổ biến vì tránh được việc tạo vạt củng mạc (scleral flap) hoặc bóc tách kết mạc, giúp giảm thời gian phẫu thuật. Nguyên lý là sử dụng kim thành mỏng (25-27 gauge) để đưa haptic của IOL ba mảnh (three-piece IOL) ra ngoài qua hai đường rạch kết mạc. Sau đó, sử dụng nhiệt độ thấp (low temperature cautery) để tạo một đầu búp (flange) ở cuối haptic, ngăn haptic tụt ngược vào hậu phòng gây trật IOL. Đối với các cơ sở y tế công lập, IOL cứng (PMMA) thường được sử dụng với đường kính tổng thể 13.5 mm và dải độ từ 10 đến 30 D (bước nhảy 0.5 D).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đường kính IOL13.5 mm
Dải độ IOL10 đến 30 D, bước nhảy 0.5 D
Kim sử dụng26 gauge
Vị trí đánh dấu củng mạc2.5 mm sau rìa
Cỡ mẫu nghiên cứuTài liệu không nêu

Mẹo thực hành và xử lý biến chứng

Để đảm bảo độ ổn định của tiền phòng, tác giả ưu tiên sử dụng cannula truyền dịch 25 gauge tại vị trí 3 mm. Việc đánh dấu vị trí đặt kim phải chính xác, cách rìa 2.5 mm và đối xứng 180 độ để tránh tình trạng IOL bị nghiêng hoặc lệch tâm. Một mẹo cho người mới bắt đầu là externalize haptic qua đường rạch chính để dễ dàng luồn haptic vào kim. Cần lưu ý bơm nước muối sinh lý (BSS) vào ống tiêm của kim 26 gauge trước khi thực hiện đường đi trong củng mạc để tránh bọt khí gây cản trở tầm nhìn. Nếu haptic bị gãy hoặc kinking trong quá trình thao tác, phẫu thuật viên nên chuẩn bị sẵn 2-3 IOL cùng độ để thay thế kịp thời.

Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật SFIOL không khâu đòi hỏi sự khéo léo trong việc tạo flange và quản lý haptic. Hạn chế lớn nhất là nguy cơ trật IOL nếu kỹ thuật tạo flange không đạt chuẩn hoặc vị trí đặt haptic không đối xứng.
  • Luôn đánh dấu vị trí đặt kim cách rìa 2.5 mm và đối xứng 180 độ.
  • Sử dụng cannula truyền dịch để duy trì tiền phòng thay vì chỉ dùng chất nhầy (viscoelastic).
  • Chuẩn bị sẵn IOL dự phòng cùng độ trong trường hợp haptic bị gãy hoặc kinking.
  • Bơm BSS vào kim 26 gauge trước khi thực hiện đường đi củng mạc để tránh bọt khí.
  • Đảm bảo cắt dịch kính (vitrectomy) đầy đủ để tránh biến chứng bong võng mạc.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Kỹ thuật SFIOL không khâu (như Yamane) là bước tiến lớn trong quản lý mất bao sau, giảm thiểu các biến chứng liên quan đến chỉ khâu (như lộ chỉ, viêm nội nhãn muộn). Tuy nhiên, việc sử dụng IOL cứng PMMA trong kỹ thuật này cần được cân nhắc kỹ về kích thước đường rạch và độ bền của haptic so với các loại IOL chuyên dụng (như PVDF haptic) để đảm bảo kết quả khúc xạ ổn định lâu dài.


Tài liệu tham khảo:

Dr. Ketaki Dattaraj Sawarkar, 2026, SUTURELESS SFIOL TIPS & TRICS, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: wgm2sgfpy74.

Xem thêm