Kỹ thuật hỗ trợ bao và dây chằng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể cho bệnh nhân bán trật

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Gaurav Gupta đã trình bày về các kỹ thuật hỗ trợ bao và dây chằng (zonular and capsular support techniques) trong phẫu thuật đục thủy tinh thể cho bệnh nhân có tình trạng bán trật thủy tinh thể. Việc quản lý các trường hợp này đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng về mức độ bán trật và lựa chọn thiết bị hỗ trợ phù hợp để đảm bảo an toàn trong phẫu thuật.

Đánh giá và phân loại bán trật

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là xác định tình trạng thủy tinh thể. Nếu là thủy tinh thể trong suốt, cần kiểm tra kỹ lưỡng; nếu không có triệu chứng song thị (diplopia) hoặc không gây ảnh hưởng thị giác đáng kể, có thể chỉ cần đeo kính. Tuy nhiên, nếu có loạn thị cao hoặc thủy tinh thể bán trật che khuất trục thị giác, cần can thiệp phẫu thuật. Đối với thủy tinh thể đục, phẫu thuật là bắt buộc. Cần thực hiện khám dưới giãn đồng tử để phân loại mức độ bán trật theo giờ đồng hồ (clock hours) nhằm định hướng phương pháp can thiệp.

Thiết bị hỗ trợ trong phẫu thuật

Hệ thống thiết bị hỗ trợ bao gồm móc bao (capsular hooks) và vòng căng bao (capsular tension ring - CTR). Móc bao được thiết kế với phần đế rộng hơn so với móc mống mắt (iris hooks) để hỗ trợ tốt hơn tại vùng cùng đồ bao (capsular fornix). Móc bao có độ gập góc (angulation) giúp đi xuống dưới mống mắt để móc vào bờ bao, trong khi móc mống mắt đi song song với mặt phẳng mống mắt. CTR là vòng PMMA hình chữ C giúp phân phối lại lực từ vùng dây chằng yếu sang vùng dây chằng khỏe mạnh hơn, lý tưởng cho các trường hợp bán trật dưới 3 giờ đồng hồ.

Lựa chọn và kỹ thuật đặt vòng căng bao

Kích thước CTR phụ thuộc vào chiều dài trục nhãn cầu (axial length). Thông thường, kích thước 13 mm được sử dụng cho chiều dài trục 24-24.5 mm. Nếu chiều dài trục ngắn hơn, cần dùng loại 12 mm; nếu dài hơn 27-28 mm, cần dùng loại lớn hơn. Khi đặt CTR, cần chú ý thời điểm và hướng đặt: đặt quá sớm hoặc quá muộn đều gây khó khăn cho việc làm sạch vỏ (cortex). Nên hướng đầu dẫn (leading eyelet) về phía vùng dây chằng bị đứt để đẩy vòng áp sát vào vùng yếu thay vì kéo căng.

Hỗ trợ dây chằng nghiêm trọng

Đối với các trường hợp bán trật nghiêm trọng, có thể sử dụng phân đoạn dây chằng (Capsular Tension Segment - CTS) như Ahmed segment (120 độ). CTS không bao giờ được đặt đơn độc mà phải kết hợp với CTR. Các phân đoạn này được cố định vào củng mạc bằng chỉ 9-0 prolene. Vòng Cionni (Cionni ring) là một cải tiến với khuyên (eyelet) tích hợp sẵn trong vòng để cố định vào củng mạc, phù hợp cho các trường hợp bán trật từ 6 đến 9 giờ đồng hồ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Mức độ bán trật < 3 giờSử dụng CTR hoặc đặt IOL 3 mảnh
Mức độ bán trật 3-6 giờSử dụng CTR kết hợp 1 CTS hoặc vòng đơn khuyên
Mức độ bán trật 6-9 giờSử dụng CTR kết hợp 2 CTS hoặc vòng Cionni 2 khuyên
Mức độ bán trật > 9 giờPhẫu thuật cắt dịch kính pars plana, lấy thủy tinh thể, đặt IOL cố định củng mạc
Kích thước CTR phổ biến13 mm (cho trục nhãn cầu 24-24.5 mm)
Chỉ cố định củng mạc9-0 prolene
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các thông số dịch học thấp (low fluidic parameters) và kỹ thuật phẫu thuật chậm (slow motion phacoemulsification) để giảm thiểu ứng suất lên dây chằng còn lại. Đây là kinh nghiệm lâm sàng quan trọng để tránh làm tăng mức độ bán trật trong quá trình phẫu thuật.
  • Luôn đánh giá mức độ bán trật dưới giãn đồng tử trước khi lập kế hoạch phẫu thuật.
  • Sử dụng móc bao thay vì móc mống mắt để ổn định túi bao hiệu quả.
  • Lựa chọn kích thước CTR phù hợp với chiều dài trục nhãn cầu của bệnh nhân.
  • Ưu tiên kỹ thuật bimanual khi làm sạch vỏ để giảm lực tác động lên dây chằng.
  • Luôn thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) nếu có dịch kính trong tiền phòng để tránh biến chứng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Gaurav Gupta, 2026, Zonular and Capsular Support Techniques, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: hgmLqLUUxQI.

Xem thêm