Xử trí bất ngờ khúc xạ sau đặt thủy tinh thể nhân tạo Toric (Toric IOL)

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Harshul Tak đã trình bày về quy trình xử trí các trường hợp bất ngờ khúc xạ sau phẫu thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo Toric (Toric IOL). Mặc dù các nền tảng Toric IOL hiện nay rất ổn định, việc đánh giá chính xác nguyên nhân gây giảm thị lực sau phẫu thuật là yếu tố then chốt để quyết định can thiệp.

Nguyên nhân gây bất ngờ khúc xạ

Theo kinh nghiệm lâm sàng của tác giả, các trường hợp bất ngờ khúc xạ sau đặt Toric IOL thường không xuất phát từ sự xoay trục của ống kính trong giai đoạn hậu phẫu, mà chủ yếu do sai sót trong đo đạc trước phẫu thuật (preoperative measurement error). Các nguyên nhân chính bao gồm: lựa chọn sai trục đặt, đánh dấu trục không chính xác, đặt sai vị trí IOL ngay từ đầu, hoặc bỏ qua loạn thị giác mạc mặt sau (posterior corneal astigmatism). Việc xác định đúng nguyên nhân là bước đầu tiên trước khi cân nhắc bất kỳ can thiệp phẫu thuật nào.

Chẩn đoán và đánh giá vị trí IOL

Để kiểm tra vị trí của Toric IOL, phẫu thuật viên có thể sử dụng đèn khe (slit lamp) bằng cách xoay chùm sáng để quan sát trục của IOL. Ngoài ra, các thiết bị như OA-2000 Tomey cung cấp hình ảnh phản chiếu ngược (retroillumination image) giúp xác định chính xác trục tham chiếu và trục IOL. Trong khi đèn khe thường có sai số khoảng 5°, thiết bị OA-2000 cho phép đo với độ chính xác đến 1°. Việc kiểm tra này nên được thực hiện sau khi đã làm giãn đồng tử để quan sát rõ các dấu hiệu trên IOL.

Phân tích vector và lựa chọn phương pháp xử trí

Khi gặp bất ngờ khúc xạ, phẫu thuật viên cần sử dụng các công cụ phân tích vector (vector analysis) thông qua các máy tính trực tuyến như astigmatismfix.com hoặc công thức Barrett RX. Dữ liệu hậu phẫu của bệnh nhân được nhập vào để xác định mức độ xoay trục cần thiết. Nếu kết quả phân tích cho thấy không có sự cải thiện đáng kể, các lựa chọn thay thế bao gồm: thay thế IOL (IOL exchange), đặt thêm IOL bổ sung (piggyback IOL), hoặc thực hiện phẫu thuật LASIK/PRK để điều chỉnh độ loạn thị và trục. Quyết định can thiệp chỉ nên thực hiện khi bệnh nhân không hài lòng với thị lực hiện tại.

Kỹ thuật xoay trục IOL

Nếu cần xoay trục, phẫu thuật viên nên thực hiện trong khoảng thời gian từ 2 đến 3 tuần sau phẫu thuật. Nếu để quá 3-4 tuần, quá trình xơ hóa bao có thể gây khó khăn cho việc xoay IOL. Kỹ thuật thực hiện bao gồm: sử dụng kim 26 gauge để đánh dấu trục, tạo đường rạch phụ, sử dụng chất nhầy để giải phóng bao trước, và dùng móc Kuglen để xoay IOL đến trục mong muốn. Đây là một thủ thuật đơn giản, thường kéo dài khoảng 2 phút, sau đó thực hiện khâu kín vết mổ bằng phương pháp hydro stitch.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời điểm can thiệp tối ưu2-3 tuần sau phẫu thuật
Thời gian thực hiện thủ thuật2 phút
Sai số đo trục đèn khe5 độ
Sai số đo trục OA-20001 độ
Kết quả ca lâm sàng (trước)Thị lực 6/36, đặt T6 AcrySof Toric IOL
Kết quả ca lâm sàng (sau)Thị lực 6/9 và 6/5 với -0.5 diopters
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc kiểm tra trục IOL bằng thiết bị chuyên dụng thay vì chỉ dựa vào dữ liệu nhập liệu ban đầu để tránh sai sót. Cần lưu ý rằng việc xoay IOL chỉ nên thực hiện khi có bằng chứng rõ ràng về sự lệch trục gây giảm thị lực, tránh can thiệp không cần thiết.
  • Luôn tự kiểm tra trục IOL bằng thiết bị chuyên dụng thay vì chỉ dựa vào dữ liệu nhập liệu.
  • Sử dụng các công cụ phân tích vector trực tuyến để đánh giá hiệu quả của việc xoay trục trước khi can thiệp.
  • Can thiệp xoay trục IOL nên thực hiện trong vòng 2-3 tuần sau phẫu thuật để tránh khó khăn do xơ hóa bao.
  • Chỉ thực hiện xoay trục khi bệnh nhân không hài lòng với thị lực và có bằng chứng lệch trục rõ ràng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Harshul Tak, 2026, Trouble Shooting Refractive Surprise with Toric Iols, AIOC2026 IC351, Video ID: khNXIy0hUvI.

Xem thêm