Bài giảng tại AIOC2026 (năm 2026) về chủ đề quản lý thiếu hụt tế bào gốc rìa (Limbal Stem Cell Deficiency - LSCD) đã trình bày chi tiết về kỹ thuật SLET (Simple Limbal Epithelial Transplantation) và các biến thể lâm sàng. Mục tiêu hàng đầu trong quản lý LSCD là duy trì bề mặt nhãn cầu, phục hồi độ trong của giác mạc và cải thiện thị lực thông qua các nguyên tắc tái tạo bề mặt nhãn cầu.
Nguyên tắc phẫu thuật và các phương pháp tiếp cận
Đối với các trường hợp LSCD, kế hoạch phẫu thuật phụ thuộc vào mức độ tổn thương. Nếu tổn thương lớn hơn một nửa chu vi rìa, quy trình hai giai đoạn được khuyến cáo: thực hiện chỉnh sửa bề mặt trước, sau đó đợi từ 2 tuần đến 2 tháng trước khi tiến hành ghép tế bào gốc rìa. Trong các trường hợp nhẹ hơn, quy trình có thể thực hiện đồng thời. Các phương pháp cho trường hợp một mắt bao gồm ghép tự thân kết mạc rìa (Conjunctival Limbal Autograft - CLAU), SLET, và ghép tế bào gốc rìa tự thân (Simple Limbal Epithelial Transplantation - SLET). Đối với trường hợp hai mắt, các lựa chọn bao gồm ghép kết mạc rìa đồng loại (Conjunctival Limbal Allograft - CLAU), ghép giác mạc rìa đồng loại (Keratolimbal Allograft - KLAL) hoặc ghép niêm mạc miệng (Oral Mucosal Transplantation - OMT).
Kỹ thuật SLET và so sánh với các phương pháp khác
SLET là một kỹ thuật đơn giai đoạn, không cần phòng thí nghiệm tế bào gốc (stem cell lab) như phương pháp CLET (Cultivated Limbal Epithelial Transplantation). CLET yêu cầu nuôi cấy mô rìa (khoảng 3mm) trên màng ối trong 14-15 ngày, chi phí cao và chỉ khả dụng tại một số trung tâm. Ngược lại, SLET kết hợp ưu điểm của CLAU và CLET, cho phép thực hiện tại chỗ (in vivo) mà không cần nuôi cấy phức tạp. Kết quả đa trung tâm cho thấy tỷ lệ thành công của SLET đạt 85,7% và duy trì trên 80% tại thời điểm theo dõi cuối cùng, tương đương hoặc tốt hơn các kết quả đã công bố của CLET.
Các bước thực hiện phẫu thuật
Quy trình bắt đầu bằng việc bóc tách 360 độ cách rìa 2-3mm để bảo tồn các tế bào gốc còn sống, sau đó loại bỏ màng máu (pannus) và thực hiện cắt bỏ giác mạc nông (superficial keratectomy). Màng ối được đặt với mặt biểu mô hướng xuống, mặt mô đệm hướng lên và cố định bằng keo fibrin. Mô rìa từ mắt lành được thu thập (khoảng 1-1,5 giờ đồng hồ), cắt thành 10-12 mảnh nhỏ và phân bố đều trên màng ối, cách rìa 2-3mm để hỗ trợ tăng sinh hướng tâm và ly tâm. Ở bệnh nhân trẻ (2-3 tuổi), có thể sử dụng thêm một lớp màng ối thứ hai để tạo cấu trúc "bánh mì kẹp" (sandwich) và cố định bằng chỉ nylon 10-0.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ thành công SLET | 85,7% (đa trung tâm) |
| Thời gian theo dõi cuối cùng | tài liệu không nêu |
| Kích thước mô rìa thu thập | 3mm |
| Thời gian nuôi cấy CLET | 14-15 ngày |
| Vị trí đặt mảnh ghép | 2-3mm cách rìa |
| Thuốc | Liều khởi đầu | Liều duy trì/Cách dùng |
|---|---|---|
| Kháng sinh tại chỗ | tài liệu không nêu | 3-4 tuần |
| Corticosteroid (acetate 1%) | 6 lần/ngày | giảm liều hàng tuần trong 6 tuần |
| Nước mắt nhân tạo (CMC 5%) | tài liệu không nêu | ưu tiên không chất bảo quản |
| Cycloplegics tại chỗ | tài liệu không nêu | 2 tuần |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật SLET cho thấy ưu thế về chi phí và tính khả thi trong môi trường nguồn lực hạn chế. Cần lưu ý việc sử dụng keo fibrin và kỹ thuật cố định màng ối để tránh biến chứng lệch mảnh ghép. Hạn chế của tài liệu là thiếu mô tả chi tiết về các tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân.
- Ưu tiên sử dụng kỹ thuật SLET cho các trường hợp LSCD một mắt để tránh nhu cầu nuôi cấy tế bào gốc phức tạp.
- Luôn thực hiện bóc tách cách rìa 2-3mm để bảo tồn các tế bào gốc còn khả năng sống sót.
- Sử dụng kỹ thuật "sandwich" màng ối ở bệnh nhân nhi để tăng cường độ ổn định của mảnh ghép.
- Tuân thủ phác đồ giảm liều corticosteroid nghiêm ngặt trong 6 tuần sau phẫu thuật để kiểm soát viêm.
- Theo dõi sát bệnh nhân mỗi tháng trong giai đoạn đầu và chuyển sang theo dõi hàng năm khi tình trạng ổn định.
Tài liệu tham khảo:
Tuhin Chowdhury, 2026, The Classical Way of Doing SLET and Its Modification, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: P9yBg7Jgxb0.