Kỹ thuật kích thích thần kinh ngoại biên (PNS) trong quản lý đau mạn tính

Bs Ngô Hữu Thế
15.10.26
Last Updated

Kích thích thần kinh ngoại biên (Peripheral Nerve Stimulation - PNS) là một kỹ thuật điều trị đau mạn tính đã phát triển đáng kể trong 50 năm qua, kể từ công trình của Wall và Sweet năm 1967. Theo tài liệu Essentials of Pain Medicine (2018), PNS được chỉ định cho các bệnh nhân thất bại với liệu pháp bảo tồn, bao gồm đau thần kinh do chèn ép, đau chi ma (phantom limb pain), hội chứng đau vùng phức tạp và các tình trạng đau không đáp ứng với kích thích tủy sống (Spinal Cord Stimulation - SCS).

Lịch sử và cơ chế bệnh sinh

Lịch sử của PNS bắt nguồn từ việc sử dụng dòng điện từ các loài cá điện như cá đuối torpedo để giảm đau. Cơ chế hiện đại của PNS dựa trên lý thuyết kiểm soát cổng (gate control theory), trong đó việc kích thích các sợi thần kinh lớn có bao myelin giúp chặn sự truyền dẫn của các sợi đau nhỏ không myelin lên hệ thần kinh trung ương. Ngoài ra, các cơ chế khác bao gồm ức chế sự phóng điện của các u thần kinh (neuromas), điều biến chọn lọc các chất dẫn truyền thần kinh gây đau và điều biến xuống từ tủy sống/trên tủy sống. Một phương pháp mới là dòng điện xoay chiều tần số kilohertz (Balanced-charge kilohertz frequency alternating current - KHFAC) có thể tạo ra sự phong bế dẫn truyền thần kinh kéo dài từ vài phút đến vài giờ sau khi ứng dụng 30 phút.

Bằng chứng lâm sàng

Nghiên cứu đa trung tâm, ngẫu nhiên, mù đôi, bắt chéo một phần của Deer và cộng sự (2016) đã chứng minh tính an toàn và hiệu quả của thiết bị PNS mới (StimRouter, Bioness) được FDA chấp thuận cho đau thần kinh mạn tính nguồn gốc ngoại biên. Một nghiên cứu khả thi khác về KHFAC trên đau sau cắt cụt chi dưới cũng cho thấy kết quả khả quan về giảm đau và cải thiện chức năng. Đối với đau đầu mạn tính, kích thích thần kinh chẩm (Occipital Nerve Stimulation - ONS) đã được chứng minh hiệu quả hơn giả dược trong các phân tích gộp.

Cân nhắc kỹ thuật

Việc đặt điện cực đòi hỏi hiểu biết về giải phẫu thần kinh, đặc biệt là sự biến thiên của các bó sợi thần kinh (fascicles) trong thân thần kinh. Siêu âm (US) là công cụ hỗ trợ quan trọng để xác định vị trí thần kinh và tránh tổn thương các cấu trúc mạch máu hoặc cơ. Các dây thần kinh như thần kinh quay, thần kinh trụ, thần kinh giữa và thần kinh tọa (tại vùng khoeo) có các đặc điểm giải phẫu siêu âm riêng biệt. Ví dụ, thần kinh quay ở vùng giữa cánh tay có hình ảnh tổ ong (honeycomb appearance) nằm giữa cơ tam đầu và xương cánh tay. Việc cố định điện cực vào mạc cơ bằng vòng giảm căng (strain relief loop) là cần thiết để đảm bảo độ bền của hệ thống.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu NACOR15.184 ca PNS
Số lượng nghiên cứu meta-analysis OSA6 nghiên cứu, 200 bệnh nhân
Tần số đầu dò siêu âm10-12 MHz
Độ sâu vị trí thần kinh quay10-14 cm proximal to lateral epicondyle
Độ sâu vị trí thần kinh trụ9-13 cm proximal to medial epicondyle
Bình luận: Thông tin theo Essentials of Pain Medicine (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật PNS đòi hỏi kỹ năng can thiệp cao dưới hướng dẫn siêu âm. Hạn chế lớn nhất hiện nay là thiếu các nghiên cứu dài hạn về độ bền của điện cực percutaneous so với các điện cực phẫu thuật cố định.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Trong nhãn khoa, kích thích thần kinh ngoại biên hoặc các nhánh thần kinh sọ (như thần kinh trên ổ mắt hoặc thần kinh chẩm) đã được nghiên cứu trong điều trị đau đầu do nguyên nhân thần kinh hoặc đau vùng mặt. Việc sử dụng siêu âm tần số cao (10-12 MHz) tương đồng với các kỹ thuật siêu âm nhãn cầu hoặc siêu âm cạnh nhãn cầu trong chẩn đoán và can thiệp. Cần thận trọng với các cấu trúc mạch máu và thần kinh vùng hốc mắt khi thực hiện các thủ thuật can thiệp tương tự.

  • Luôn sử dụng hướng dẫn siêu âm để xác định chính xác vị trí thần kinh trước khi đặt điện cực.
  • Cần đánh giá kỹ lưỡng giải phẫu cắt ngang để tránh tổn thương các cấu trúc lân cận.
  • Cân nhắc sử dụng các thiết bị PNS thế hệ mới có khả năng lập trình nâng cao.
  • Theo dõi sát các biến chứng như nhiễm trùng, di lệch điện cực hoặc đau tại vị trí đặt.
  • Cần tư vấn bệnh nhân về tính chất thử nghiệm của một số ứng dụng PNS mới.

Tài liệu tham khảo:

Ahmed M, Huntoon MA, 2018, Peripheral Nerve Stimulation, Essentials of Pain Medicine, 677-682.

Xem thêm