Kích thích tủy sống (Spinal Cord Stimulation) trong quản lý đau mạn tính

Bs Ngô Hữu Thế
15.10.26
Last Updated

Kích thích tủy sống (Spinal Cord Stimulation - SCS) là một phương pháp can thiệp thần kinh quan trọng cho bệnh nhân đau mạn tính, với ước tính 100 triệu người trưởng thành chịu ảnh hưởng bởi tình trạng này tại Hoa Kỳ. Theo Durbhakula và Malik (2018), SCS đã phát triển từ những thử nghiệm sơ khai vào năm 1967 bởi Norman Shealy, dựa trên lý thuyết kiểm soát cổng (gate control theory) của Melzack và Wall năm 1965, nhằm điều trị các hội chứng đau thần kinh khó chữa.

Cơ chế tác dụng

Cơ chế của SCS vẫn đang được nghiên cứu, nhưng giả thuyết chính bao gồm việc ức chế sự hưng phấn của các neuron vùng sừng sau tủy sống (dorsal horn wide dynamic range - WDR). SCS giúp tăng cường giải phóng GABA, giảm giải phóng glutamate, đồng thời làm tăng nồng độ serotonin, norepinephrine và adenosine tại sừng sau. Ngoài ra, các giả thuyết phân đoạn (segmental hypothesis) và trên tủy (supraspinal hypothesis) cũng được đề xuất để giải thích khả năng giảm đau thông qua các con đường ức chế hướng xuống.

Lựa chọn bệnh nhân và cân nhắc tiền phẫu

Bệnh nhân phù hợp cần đáp ứng 5 tiêu chí: (1) chẩn đoán phù hợp với liệu pháp, (2) thất bại với điều trị bảo tồn ít nhất 6 tháng, (3) đã loại trừ các vấn đề tâm lý đáng kể, (4) không có tiền sử lạm dụng chất kích thích, và (5) thử nghiệm SCS cho thấy hiệu quả giảm đau. Việc đánh giá tâm lý tiền phẫu rất quan trọng để tránh cấy ghép cho bệnh nhân có rối loạn tâm thần nặng. Mục tiêu chức năng cần được thiết lập rõ ràng để bệnh nhân hiểu rằng giảm đau không phải là đích đến duy nhất.

Thiết bị và kỹ thuật

Hệ thống SCS bao gồm các điện cực (leads) và nguồn năng lượng (IPG). Có hai loại điện cực chính: điện cực qua da (percutaneous leads) linh hoạt, thường có 8-16 tiếp điểm, và điện cực bản (paddle leads) phẳng, có tới 32 tiếp điểm, đòi hỏi phẫu thuật mở. Nguồn năng lượng bao gồm pin sơ cấp (tuổi thọ 3-4 năm), pin sạc (tuổi thọ 9 năm) và các đơn vị tần số vô tuyến (RF) hiện ít được sử dụng. Kháng sinh dự phòng được khuyến cáo, thường là cephalosporin (ví dụ cefazolin), clindamycin cho người dị ứng beta-lactam, và vancomycin cho bệnh nhân dương tính với MRSA.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ biến chứng chung28% đến 42%
Tỷ lệ di lệch hoặc gãy điện cực22%
Tỷ lệ nhiễm trùng bề mặt2.5% đến 7.5%
Tuổi thọ pin sơ cấp3-4 năm
Tuổi thọ pin sạc9 năm

Các loại hình SCS: Truyền thống, Tần số cao và Burst

SCS truyền thống (tonic stimulation) sử dụng tần số 50-150 Hz để tạo ra cảm giác dị cảm (paresthesia) che lấp cơn đau. Burst SCS sử dụng chuỗi 5 xung ở 500 Hz, 40 lần/giây, nhằm kích thích cả con đường đau trung gian và bên, thường không gây dị cảm. SCS tần số cao (HF-10) sử dụng 10 kHz, cường độ thấp (1-5 mA), không gây dị cảm, cho phép bệnh nhân không cần lập bản đồ dị cảm trong phẫu thuật. Các nghiên cứu cho thấy HF-10 có thể hiệu quả hơn trong việc giảm đau trục (axial pain) so với SCS truyền thống.

Kết quả lâm sàng

Nghiên cứu về SCS cho thấy hiệu quả đáng kể trong hội chứng thất bại phẫu thuật lưng (FBSS) và hội chứng đau vùng phức tạp (CRPS). Các thử nghiệm RCT như của Kumar (2008) cho thấy SCS kết hợp quản lý y tế thông thường (CMM) hiệu quả hơn CMM đơn thuần ở bệnh nhân FBSS. Đối với CRPS, SCS giúp giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống, mặc dù hiệu quả có thể giảm dần theo thời gian trong các theo dõi dài hạn (5 năm).

Bình luận: Thông tin theo Durbhakula và Malik, 2018; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các nghiên cứu về SCS thường gặp hạn chế về việc làm mù (blinding) do tính chất của liệu pháp gây dị cảm, dẫn đến khó khăn trong việc thiết kế nhóm chứng giả dược hoàn hảo. Cần lưu ý rằng các kết quả về hiệu quả dài hạn của HF-10 và Burst SCS vẫn đang tiếp tục được cập nhật.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Mặc dù SCS chủ yếu được sử dụng trong quản lý đau mạn tính, các nguyên tắc về điều biến thần kinh (neuromodulation) tương tự cũng được nghiên cứu trong nhãn khoa, đặc biệt là trong việc kiểm soát đau thần kinh liên quan đến bệnh lý bề mặt nhãn cầu hoặc đau sau phẫu thuật nhãn khoa khó chữa. Tuy nhiên, các ứng dụng này hiện vẫn ở mức độ báo cáo ca lâm sàng hoặc nghiên cứu tiền lâm sàng, chưa trở thành tiêu chuẩn điều trị.

  • Đánh giá kỹ lưỡng tâm lý bệnh nhân trước khi chỉ định cấy ghép SCS.
  • Sử dụng kháng sinh dự phòng phù hợp dựa trên tiền sử dị ứng và tình trạng nhiễm MRSA của bệnh nhân.
  • Cân nhắc lựa chọn giữa SCS truyền thống, Burst hoặc tần số cao dựa trên đặc điểm cơn đau (đau trục hay đau rễ).
  • Theo dõi sát sao vị trí điện cực và tình trạng nhiễm trùng sau phẫu thuật.
  • Thiết lập mục tiêu chức năng cụ thể thay vì chỉ tập trung vào mức độ giảm đau trên thang điểm VAS.

Tài liệu tham khảo:

Shravani Durbhakula, Khalid Malik, 2018, Chapter 73: Spinal Cord Stimulation, Essentials of Pain Medicine, 663-675.

Xem thêm