Kỹ thuật làm mỏng gân cơ chéo trên (Superior Oblique Sharpening) trong điều trị hội chứng Brown

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Hội chứng Brown được đặc trưng bởi tình trạng khiếm khuyết hoặc thiếu hụt khả năng nâng nhãn cầu ở tư thế khép (adduction), kèm theo hạn chế nâng nhẹ ở tư thế nguyên phát và kết quả dương tính với nghiệm pháp kéo cưỡng bức (force duction test) đối với cơ chéo trên. Trong bài giảng tại Annual Conference 2023, Prof. Hala Elhilali đã trình bày kỹ thuật làm mỏng gân cơ chéo trên (superior oblique sharpening) như một phương pháp can thiệp hiệu quả cho các trường hợp gân cơ dày hoặc có dải xơ bất thường.

Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán phân biệt

Bệnh nhân mắc hội chứng Brown thường biểu hiện tình trạng orthotropic hoặc hypotropic ở tư thế nguyên phát, kèm theo các đặc điểm như V-pattern hoặc Y-pattern và hiện tượng downshoot khi khép mắt. Việc chẩn đoán phân biệt giữa các nguyên nhân gây bệnh là yếu tố then chốt để lựa chọn phương pháp phẫu thuật. Nghiệm pháp kéo cưỡng bức (force duction test) đóng vai trò quyết định: nếu kết quả vẫn dương tính sau khi lặp lại nhiều lần, nguyên nhân thường là do gân cơ ngắn hoặc có các dải xơ bất thường (congenital bands). Ngược lại, nếu nghiệm pháp chuyển sang âm tính sau khi lặp lại, nguyên nhân thường do gân cơ dày (thick tendon) bị kẹt tạm thời tại vùng ròng rọc (trochlea).

Kỹ thuật phẫu thuật làm mỏng gân cơ chéo trên

Quy trình phẫu thuật bắt đầu bằng việc cô lập gân cơ chéo trên, mở bao trước và sử dụng hai móc để tách gân khỏi bao sau nhằm bảo tồn cấu trúc này. Đối với gân cơ dày có nhiều thùy (lobules), phẫu thuật viên thực hiện cắt tỉa (trimming) phần gân dày, thường loại bỏ từ 1/3 đến 1/2 độ dày của gân, tập trung vào vùng gần ròng rọc nhất có thể. Sau khi hoàn tất, nghiệm pháp kéo cưỡng bức phải cho kết quả âm tính. Cuối cùng, tác giả khuyến cáo tiêm triamcinolone vào vùng cơ chéo trên để hỗ trợ quá trình hồi phục. Kết quả theo dõi dài hạn cho thấy sự cải thiện dần dần về khả năng nâng nhãn cầu theo thời gian.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu Marino17 mắt
Cỡ mẫu nghiên cứu Fernandez Menendez24 mắt
Cải thiện hypotropia (Marino)13 trên 15 mắt
Cải thiện tư thế đầu (Marino)11 trên 13 mắt
Cải thiện hạn chế nâng (Fernandez Menendez)từ -2.8 xuống -0.5
Bình luận: Kỹ thuật này tập trung vào việc giải phóng cơ học cho gân cơ chéo trên. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu chi tiết về biến chứng tiềm ẩn như liệt cơ chéo trên thứ phát hoặc tình trạng quá chỉnh (overcorrection). Việc tiêm triamcinolone là kinh nghiệm cá nhân của tác giả, cần cân nhắc kỹ về liều lượng và nguy cơ tăng nhãn áp.
  • Sử dụng nghiệm pháp kéo cưỡng bức lặp lại để phân biệt gân cơ dày (có thể làm mỏng) và gân cơ ngắn (cần kéo dài).
  • Bảo tồn bao sau của gân cơ chéo trên trong quá trình phẫu thuật để duy trì sự ổn định cấu trúc.
  • Cân nhắc kỹ thuật làm mỏng gân cơ chéo trên cho các trường hợp gân cơ dày, thay vì chỉ thực hiện kéo dài gân cơ truyền thống.
  • Theo dõi sự cải thiện chức năng nâng nhãn cầu kéo dài sau phẫu thuật, vì kết quả có thể tiếp tục tiến triển tốt theo thời gian.
  • Nếu nghiệm pháp kéo cưỡng bức vẫn dương tính sau khi đã cắt gân, cần tìm kiếm và giải phóng các dải xơ bất thường còn sót lại.

Tài liệu tham khảo:

Prof. Hala Elhilali, 2024, Annual Conference 2023 - Superior Oblique Sharpening for Brown Syndrome, Ophthalmology Department Cairo University, Video ID: 3zUcwzOJv6E.

Xem thêm