Hành trình khoa học và đóng góp của GS. Johanna M. Seddon trong lĩnh vực võng mạc

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Trong chương trình ASRS Leaders & Legends năm 2026, GS. Johanna M. Seddon đã chia sẻ về hành trình sự nghiệp của mình, từ những ngày đầu tại Đại học Pittsburgh đến các đóng góp mang tính bước ngoặt trong nghiên cứu bệnh lý võng mạc. Với tư cách là một bác sĩ lâm sàng và nhà khoa học, bà đã tiên phong trong việc ứng dụng dịch tễ học (epidemiology) vào nhãn khoa, đặc biệt là nghiên cứu về thoái hóa hoàng điểm tuổi già (Age-related Macular Degeneration - AMD).

Sự nghiệp sớm và định hướng nghiên cứu

GS. Seddon tốt nghiệp trường Y Đại học Pittsburgh, nơi bà là một trong 7 nữ sinh trong tổng số 110 sinh viên. Sự quan tâm của bà đối với nhãn khoa được khơi dậy khi làm việc với một nữ bác sĩ nhãn khoa thực hiện phẫu thuật đục thủy tinh thể. Sau đó, bà theo đuổi bằng Thạc sĩ Khoa học về dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng Harvard, trở thành bác sĩ nhãn khoa đầu tiên nhận bằng cấp này. Trong thời gian nội trú tại New England Medical Center, bà đã thực hiện nghiên cứu bệnh chứng (case-control study) về tăng nhãn áp (ocular hypertension) và là người đầu tiên ứng dụng phân tích hồi quy logistic (logistic regression) trong nhãn khoa.

Đóng góp trong nghiên cứu AMD và dinh dưỡng

GS. Seddon đã thiết lập các nghiên cứu dọc (longitudinal study) về AMD, tập trung vào các yếu tố nguy cơ như dinh dưỡng và lối sống. Nghiên cứu của bà đã chỉ ra mối liên quan giữa lutein, zeaxanthin, các loại rau lá xanh (như cải xoăn, rau bina) và omega-3 với việc giảm tới 56% nguy cơ mắc AMD. Kết quả này được công bố trên JAMA vào năm 1994. Bà cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đưa bảng câu hỏi tần suất thực phẩm (food frequency questionnaire) vào các nghiên cứu của NEI, bao gồm cả các nghiên cứu AREDS. Ngoài ra, bà đã chứng minh tác động có lợi của chế độ ăn Địa Trung Hải (Mediterranean diet) trong việc làm chậm tiến triển bệnh vào năm 2015.

Nghiên cứu di truyền và biểu hiện gen

Trong lĩnh vực di truyền học, GS. Seddon đã thực hiện các nghiên cứu trên cặp song sinh để xác định tính di truyền của AMD, với kết quả cho thấy lên tới 71% bệnh có tính di truyền ở các giai đoạn tiến triển. Bà đã xác định được nhiều biến thể gen liên quan đến con đường bổ thể (complement pathway) như CFH, C3, CFI và C9. Công trình của bà về sự khác biệt giữa các cặp song sinh cùng trứng (monozygotic twins) do ảnh hưởng của chế độ ăn và hút thuốc là một trong những ví dụ đầu tiên về biểu hiện gen (epigenetics) trong bệnh thoái hóa hoàng điểm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Giảm nguy cơ AMD với dinh dưỡng56%, tài liệu không nêu cỡ mẫu
Tỷ lệ di truyền của AMD71% ở giai đoạn tiến triển
Số lượng sinh viên nữ tại ĐH Pittsburgh7 nữ trong 110 sinh viên
Thời gian làm giám đốc chương trình nội trú2,5 năm
Bình luận: Những đóng góp của GS. Seddon là nền tảng cho việc chuyển dịch từ điều trị triệu chứng sang quản lý dựa trên bằng chứng về dinh dưỡng và di truyền trong nhãn khoa. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp chi tiết về cỡ mẫu cụ thể cho từng nghiên cứu dọc, tuy nhiên, các cột mốc về công bố trên JAMA và AREDS là những bằng chứng lịch sử quan trọng.
  • Tích hợp tư vấn dinh dưỡng (lutein, zeaxanthin, omega-3) vào quản lý bệnh nhân AMD.
  • Nhận thức về vai trò của các yếu tố lối sống (hút thuốc, béo phì) trong tiến triển bệnh võng mạc.
  • Ứng dụng các phương pháp dịch tễ học để đánh giá nguy cơ bệnh lý nhãn khoa trong thực hành lâm sàng.
  • Khuyến khích nghiên cứu di truyền học để cá thể hóa điều trị (precision medicine) cho bệnh nhân AMD.

Tài liệu tham khảo:

ASRS, 2026, ASRS Leaders & Legends Interview: Johanna M. Seddon, MD, ScM, FARVO, FASRS, YouTube, Video ID: VbUJllDWCBs

Xem thêm