Bài giảng tại AIOC 2026 (IC227) của Dr. Sri Ganesh trình bày các chiến lược xử lý khi thủy tinh thể nhân tạo (IOL) bị tổn thương hoặc cần lấy bỏ trong các tình huống lâm sàng phức tạp. Việc xử lý IOL bị rách haptic hoặc optic trong quá trình đặt là một thách thức thường gặp, đòi hỏi phẫu thuật viên phải nắm vững kỹ thuật lấy bỏ và thay thế an toàn để tránh các biến chứng như phù giác mạc hoặc tổn thương cấu trúc nội nhãn.
Kỹ thuật lấy bỏ IOL bị tổn thương
Khi haptic hoặc optic bị rách trong quá trình đặt, phẫu thuật viên cần thực hiện mở rộng vết mổ nội nhãn để tạo vết mổ hình phễu (funnel shape trapezoid wound). Kỹ thuật "twist and pull" (xoắn và kéo) được khuyến cáo cho các loại IOL có chỉ số khúc xạ cao và mỏng. Việc mở rộng mép trong của vết mổ giúp giảm thiểu loạn thị do phẫu thuật. Đối với các trường hợp IOL bị kẹt trong injector do lỗi silicone tip, việc xoay IOL theo chiều kim đồng hồ là bắt buộc khi lấy ra để tránh haptic bị mắc vào vết mổ. Nếu xoay ngược chiều kim đồng hồ, haptic có thể bị kẹt, gây tổn thương thêm hoặc làm rách haptic.
Xử lý IOL trong các tình huống đặc biệt
Trong trường hợp IOL bị rách haptic dẫn đầu (leading haptic) hoặc haptic bị tách rời khỏi optic (đặc biệt ở các loại IOL có haptic PVDF), phẫu thuật viên cần sử dụng kẹp vi phẫu để giữ haptic còn lại và cắt IOL nếu cần thiết. Đối với các trường hợp IOL bị xoắn trong túi bao lớn (thường gặp ở bệnh nhân cận thị nặng), việc lấy bỏ và thay thế bằng IOL mới là cần thiết. Nếu IOL bị lệch vào dịch kính (dead bag syndrome), phẫu thuật viên cần phối hợp với bác sĩ dịch kính võng mạc để lấy IOL ra tiền phòng trước khi thực hiện cố định củng mạc.
Kỹ thuật cố định củng mạc
Kỹ thuật cố định củng mạc sử dụng đường hầm củng mạc 6 mm. Phẫu thuật viên sử dụng kim 27 gauge preloaded với chỉ 6-0 Prolene, đi vào cách rìa 1,7 mm theo chiều ngang. Sau khi đưa haptic qua eyelet, đầu chỉ Prolene được tạo hình flange bằng nhiệt (thermal cautery). Cần lưu ý sử dụng thiết bị đốt chỉ (thread burner) chuyên dụng, không dùng đốt điện lưỡng cực (bipolar cautery) để tránh làm hỏng chỉ. Đầu flange phải có hình vòm (dome-shaped) và được ép chặt như đinh tán (rivet) để tránh hiện tượng trồi chỉ hoặc xói mòn kết mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Vị trí đường hầm củng mạc | 1,7 mm cách rìa |
| Kích thước đường hầm củng mạc | 6 mm |
| Loại chỉ cố định | 6-0 Prolene |
| Kim sử dụng | 27 gauge |
| Chi phí thiết bị đốt chỉ | 2.000 - 30.000 rupees |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật tạo flange bằng nhiệt đòi hỏi sự khéo léo để tránh làm biến dạng chỉ Prolene. Việc sử dụng các thiết bị giá rẻ (thread burner) cần được kiểm chứng về độ an toàn và tính ổn định nhiệt so với các thiết bị y tế chuyên dụng. Hạn chế của kỹ thuật này là nguy cơ trồi chỉ nếu flange không được tạo hình đúng cách hoặc không được vùi kỹ dưới kết mạc.
- Luôn xoay IOL theo chiều kim đồng hồ khi lấy bỏ để tránh haptic mắc vào vết mổ.
- Mở rộng vết mổ nội nhãn hình phễu để giảm thiểu loạn thị và tổn thương giác mạc.
- Sử dụng thiết bị đốt chỉ chuyên dụng để tạo hình flange dome-shaped, tránh dùng đốt điện lưỡng cực.
- Đảm bảo flange được vùi dưới kết mạc để ngăn ngừa xói mòn và trồi chỉ.
- Luôn chuẩn bị sẵn IOL dự phòng (standby lens) trong mọi ca phẫu thuật đặt IOL.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Sri Ganesh, 2026, IOL Explantation Fixation in Complex Situations, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: pAp_ikag630.