Hội thảo AIOC2026 IC418 đã trình bày các chiến lược chuyên sâu về phẫu thuật Phacoemulsification (Phaco) trên các tình trạng mắt khó, bao gồm mắt nanophthalmos, mắt đã phẫu thuật dịch kính (vitrectomized eyes), mắt cận thị nặng và mắt viễn thị nặng. Việc lập kế hoạch phẫu thuật tỉ mỉ và điều chỉnh kỹ thuật là yếu tố then chốt để đạt được kết quả thị lực tốt trong các trường hợp phức tạp này.
Phacoemulsification trên mắt Nanophthalmos
Mắt nanophthalmos được đặc trưng bởi chiều dài trục nhãn cầu (axial length) rất ngắn, tiền phòng nông và nguy cơ cao bị tràn dịch màng bồ đào (uveal effusion). Phẫu thuật viên cần chú trọng lập kế hoạch trước mổ, sử dụng chất nhầy (OVD) có độ nhớt cao và thực hiện các thao tác phẫu thuật chậm, có kiểm soát. Kỹ thuật circumferential chop (còn gọi là stratified phaco) được khuyến cáo để giải quyết nhân cứng trong không gian hạn chế và tình trạng yếu dây chằng (zonulopathy). Các bước bao gồm: tạo đường hầm củng mạc, thực hiện xé bao (capsulorhexis) đủ rộng, tạo rãnh nông ở epinucleus, thực hiện các đường cắt ngoại vi (peripheral chops) mà không tiến sâu vào trung tâm, sau đó nhũ tương hóa nhân trung tâm (endonuclear core) và delaminate các phần còn lại theo hướng từ trong ra ngoài.
Phacoemulsification trên mắt đã phẫu thuật dịch kính
Mắt đã phẫu thuật dịch kính (vitrectomized eyes) biểu hiện hành vi phẫu thuật thay đổi do thiếu sự hỗ trợ của dịch kính, dẫn đến tiền phòng không ổn định hoặc quá sâu. Đối với mắt có dầu silicon, cần lưu ý dầu có thể gây thoái hóa dây chằng và làm tiền phòng nông hơn khi ở tư thế nằm ngửa. Việc tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) cần sử dụng các công thức chuyên biệt cho mắt có dầu silicon do tốc độ âm thanh trong dầu chậm hơn. Cần tránh gây mê tại chỗ (topical) hoặc tiêm nội nhãn (intracameral) vì thuốc có thể thấm qua dây chằng bị thoái hóa gây độc tính võng mạc. Phẫu thuật viên nên ưu tiên gây tê cạnh nhãn cầu (peribulbar) và duy trì sự ổn định của tiền phòng bằng cách sử dụng OVD phân tán (dispersive OVD) thường xuyên.
Phacoemulsification trên mắt cận thị nặng
Mắt cận thị nặng (high myopic eyes) là những mắt không ổn định về mặt cơ sinh học với chiều dài trục nhãn cầu thường >26 mm, túi bao lớn, dây chằng yếu và nguy cơ bong võng mạc cao. Kiểm tra võng mạc trước mổ là bắt buộc. Công thức tính IOL hiện đại như Barrett Universal II được ưu tiên. Trong phẫu thuật, cần kiểm soát fluidics chặt chẽ, sử dụng IOP thấp và AFR (aspiration flow rate) thấp để tránh biến động tiền phòng. Kỹ thuật vertical chop thường hiệu quả hơn do tiền phòng sâu. Cần thận trọng với hội chứng lens-iris diaphragm retropulsion (LIDRS) và sử dụng IOL nhiều mảnh (multi-piece lens) để cố định tốt trong túi bao.
Phẫu thuật trên mắt viễn thị nặng
Mắt viễn thị nặng thường có tiền phòng nông, túi bao nhỏ và nguy cơ tổn thương nội mô giác mạc cao. Phẫu thuật viên cần chú ý đến nguy cơ tràn dịch màng bồ đào và sử dụng OVD để làm phẳng bao trước. Việc tạo đường mổ cần tránh quá ngắn hoặc quá sau để giảm nguy cơ sa mống mắt. Sử dụng các thiết bị hỗ trợ giãn đồng tử như iris hooks là lựa chọn tốt hơn so với các vòng giãn đồng tử (pupil expansion rings) do không gian tiền phòng hạn chế.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Công thức IOL ưu tiên (cận thị nặng) | Barrett Universal II |
| IOP khuyến cáo (cận thị nặng) | 36 mmHg |
| AFR khuyến cáo (cận thị nặng) | 25-30 mL/phút |
| Vacuum tối đa (cận thị nặng) | 400 mmHg |
| Tỉ lệ tái phát bong võng mạc sau lấy dầu silicon | 17-30% |
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc kiểm soát áp lực nội nhãn và bảo vệ nội mô trong các tình huống giải phẫu khó. Việc sử dụng OVD phân tán (dispersive OVD) và các thiết bị hỗ trợ như iris hooks là kinh nghiệm lâm sàng quan trọng để giảm thiểu biến chứng. Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Luôn kiểm tra võng mạc trước mổ ở mắt cận thị nặng.
- Sử dụng OVD phân tán để bảo vệ nội mô trong các mắt có tiền phòng nông.
- Ưu tiên công thức tính IOL hiện đại (Barrett Universal II) cho các mắt có chiều dài trục bất thường.
- Tránh tiêm thuốc nội nhãn ở mắt đã phẫu thuật dịch kính để phòng ngừa độc tính võng mạc.
- Sử dụng iris hooks thay vì vòng giãn đồng tử ở mắt có tiền phòng nông và không gian hạn chế.
Tài liệu tham khảo:
AIOS, 2026, Mastering Phacoemulsification in Difficult Eyes, AIOC2026 IC418, Video ID: olK2Sqcg4Jo.