Quản lý viêm nội nhãn sau chấn thương: Chiến lược điều trị và tiên lượng

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOS Editor Proceedings 2026 (ID: 6Jb0Bfb-GS0) về quản lý viêm nội nhãn sau chấn thương nhấn mạnh rằng đây là một tình trạng nhiễm trùng nội nhãn đe dọa thị lực nghiêm trọng. Tỷ lệ mắc viêm nội nhãn sau chấn thương xuyên thấu dao động từ 3-4%, con số này tăng gần gấp đôi khi có dị vật nội nhãn (IOFB) và có thể lên tới 50% trong một số trường hợp, chiếm khoảng 25-30% tổng số ca viêm nội nhãn nhiễm trùng.

Cơ chế bệnh sinh và yếu tố nguy cơ

Sự khác biệt của viêm nội nhãn sau chấn thương nằm ở tình trạng xáo trộn giải phẫu và sự xâm nhập trực tiếp của vi sinh vật qua vết thương hở hoặc dị vật nhiễm bẩn, dẫn đến tải lượng vi khuẩn cao. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm: tuổi trẻ (do hoạt động ngoài trời nhiều), dị vật nội nhãn (đặc biệt là dị vật hữu cơ như gỗ đóng vai trò là ổ chứa vi khuẩn), vết thương kích thước lớn, chấn thương vùng 3 (zone three injury), vết thương nhiễm bẩn (đặc biệt ở vùng nông thôn), thị lực ban đầu rất kém (như chỉ còn nhận thức ánh sáng - PL), vỡ thủy tinh thể (mất hàng rào ngăn cách giữa tiền phòng và hậu phòng), sa mống mắt và chậm trễ trong phẫu thuật khâu vết thương nguyên phát. Bacillus cereus là tác nhân thường gặp nhất trong các loại viêm nội nhãn sau chấn thương.

Chẩn đoán và vai trò của chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán dựa trên đánh giá lâm sàng với các dấu hiệu: đau không tương xứng với chấn thương, giảm thị lực đáng kể, sợ ánh sáng, chảy nước mắt, đau khi vận động nhãn cầu, mủ tiền phòng (hypopyon), màng fibrin, vết thương đã khâu có phản xạ vàng hoặc phù giác mạc. Về chẩn đoán hình ảnh, X-quang có vai trò hạn chế (chỉ phát hiện dị vật kim loại). Siêu âm B-scan hữu ích hơn vì cung cấp thông tin về dị vật kim loại và phi kim loại cũng như tình trạng võng mạc, tuy nhiên cần tránh thực hiện nếu vết thương lớn để ngăn ngừa nguy cơ thoát dịch nội nhãn. CT scan rất quan trọng, đặc biệt về mặt pháp y, vì xác định chính xác vị trí, số lượng, kích thước và hình dạng dị vật mà không gây nguy cơ thoát dịch, dù chi phí cao hơn.

Quản lý điều trị và phẫu thuật

Ưu tiên hàng đầu là chẩn đoán nhanh chóng và phẫu thuật khâu vết thương nguyên phát càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 giờ để giảm đáng kể nguy cơ viêm nội nhãn. Cần sử dụng tấm chắn bảo vệ mắt (eye shield), tránh băng ép và cân nhắc tiêm phòng uốn ván. Kháng sinh phổ rộng toàn thân đóng vai trò quan trọng. Đối với kháng sinh nội nhãn (intravitreal antibiotic), sự kết hợp vancomycin và ceftazidime được coi là tốt nhất. Trong trường hợp viêm nội nhãn do nấm (thường gặp khi bệnh nhân đến muộn 1-5 tuần), có thể điều trị bằng amphotericin B hoặc voriconazole. Phẫu thuật cắt dịch kính qua pars plana (pars plana vitrectomy - PPV) được chỉ định khi thị lực rất kém (chỉ còn nhận thức ánh sáng), viêm dịch kính nặng, nghi ngờ dị vật nội nhãn, đáp ứng kém với tiêm nội nhãn lần đầu hoặc nghi ngờ viêm nội nhãn do nấm. PPV giúp giảm trực tiếp tải lượng vi khuẩn, loại bỏ độc tố và dị vật. Cần thận trọng khi bóc tách dịch kính sau (PVD) vì võng mạc rất dễ tổn thương, và nên cân nhắc bơm dầu silicone nếu có tổn thương võng mạc, viêm mạch hoặc thiếu máu võng mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm nội nhãn sau chấn thương xuyên thấu3-4%
Tỷ lệ viêm nội nhãn khi có dị vật nội nhãnlên tới 50%
Tỷ lệ viêm nội nhãn sau chấn thương trong tổng số ca viêm nội nhãn nhiễm trùng25-30%
Thời gian khuyến cáo khâu vết thương nguyên pháttrong vòng 24 giờ
Tác nhân thường gặp nhấtBacillus cereus
Bình luận: Thông tin theo AIOS Editor Proceedings (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp sớm và cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc tránh B-scan trong vết thương hở lớn là một kinh nghiệm lâm sàng quan trọng để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng thoát dịch nội nhãn.
  • Thực hiện khâu vết thương nguyên phát trong vòng 24 giờ để giảm nguy cơ viêm nội nhãn.
  • Sử dụng kháng sinh phổ rộng toàn thân và tiêm kháng sinh nội nhãn (vancomycin kết hợp ceftazidime) cho các ca nghi ngờ.
  • Chỉ định sớm phẫu thuật cắt dịch kính (PPV) khi có dị vật nội nhãn, viêm dịch kính nặng hoặc thị lực giảm sâu.
  • Luôn thực hiện sinh thiết dịch kính (vitreous biopsy) để xác định tác nhân gây bệnh.
  • Cân nhắc sử dụng dầu silicone trong các trường hợp có tổn thương võng mạc hoặc thiếu máu võng mạc đi kèm.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Vijaya Sahu, 2026, Management of Traumatic Endophthalmitis Nothing Is Impossible, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 6Jb0Bfb-GS0.

Xem thêm