Nhiễm Herpes Simplex Virus (HSV) ở đoạn trước nhãn cầu: Cơ chế, chẩn đoán và quản lý lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 IC241, Dr. Sumana Chatterjee đã trình bày về nhiễm Herpes Simplex Virus (HSV) ở đoạn trước nhãn cầu, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và quản lý các biến chứng do tái hoạt virus. Khoảng 90% người trên 60 tuổi có huyết thanh dương tính với HSV-1, với virus di chuyển ngược dòng qua sợi trục đến hạch sinh ba (trigeminal ganglia) để thiết lập trạng thái tiềm ẩn suốt đời.

Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố nguy cơ

Virus HSV liên kết với thụ thể toll-like (toll-like receptor), kích hoạt các tế bào viêm và tế bào T hỗ trợ (T helper cell) 1 và 17, dẫn đến phản ứng miễn dịch thích nghi và quá mẫn muộn. Các tế bào diệt tự nhiên (natural killer cells) đóng vai trò quan trọng thông qua việc sản xuất interferon loại 1 để tăng cường hoạt tính kháng virus. Sự ức chế interferon 1 là con đường bệnh sinh chính làm giảm điều hòa phản ứng miễn dịch của vật chủ. Các yếu tố kích hoạt tái hoạt bao gồm sốt, tia cực tím (ultraviolet light), đeo kính áp tròng, sử dụng thuốc nhỏ mắt prostaglandin, phẫu thuật mắt gần đây hoặc liệu pháp ức chế miễn dịch. Các biến chứng gây mù lòa thường xảy ra sau khi tái hoạt hơn là nhiễm trùng cấp tính ban đầu.

Chẩn đoán và quản lý lâm sàng

Viêm giác mạc biểu mô (epithelial keratitis) thường là loại đau nhất, được chẩn đoán qua khám đèn khe (slit lamp) với các hình thái điển hình sau khi nhuộm fluorescein và rose bengal. Bệnh thường biểu hiện một mắt trừ khi có kèm theo cơ địa dị ứng (atopy) hoặc suy giảm miễn dịch. Ở trẻ em, bệnh có thể gây tổn thương hai mắt và nguy cơ nhược thị (amblyopia). Đối với viêm giác mạc mô đệm (stromal keratitis), việc kết hợp thuốc kháng virus đường uống và steroid tại chỗ là cần thiết, với steroid có thể giảm dần liều trong hơn 10 tuần. Trong viêm giác mạc nội mô (endothelial keratitis), bằng chứng hiện tại ủng hộ việc kết hợp kháng virus đường uống và steroid tại chỗ do khả năng thâm nhập thủy dịch (aqueous humor) ở mức điều trị.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ huyết thanh dương tính HSV-1 (>60 tuổi)90%
Tỷ lệ kháng thuốc (người bình thường)0.1 đến 6.4%
Tỷ lệ kháng thuốc (người suy giảm miễn dịch)36%
Tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật (năm đầu)lên đến 25%
Thời gian dùng acyclovir dự phòng sau ghép giác mạc6 tháng hoặc hơn
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự cân bằng mong manh khi sử dụng steroid trong các trường hợp viêm giác mạc có liên quan đến mô đệm. Việc sử dụng steroid không kiểm soát trong viêm biểu mô có thể làm trầm trọng thêm tình trạng loét. Hạn chế của tài liệu là không nêu cụ thể liều lượng acyclovir đường uống cho từng nhóm bệnh nhân, chỉ đề cập đến việc cần điều chỉnh liều ở bệnh nhân suy thận.

Dự phòng và kháng thuốc

Kháng acyclovir là nguyên nhân quan trọng gây thất bại trong dự phòng, liên quan đến đột biến gen UL23 (thymidine kinase) và UL30 (DNA polymerase). Việc dự phòng bằng acyclovir đường uống nên được cân nhắc trên cơ sở không xác định hoặc dài hạn cho bệnh nhân nguy cơ cao, bao gồm tiền sử tái phát, atopy, ghép giác mạc hoặc suy giảm miễn dịch. Trước các phẫu thuật mắt như phẫu thuật khúc xạ (photo refractive procedure), việc dự phòng cũng được khuyến cáo. Các kỹ thuật mới như neurotization (sử dụng thần kinh sural hoặc thần kinh tai lớn) đang được nghiên cứu để tái tạo thần kinh giác mạc sau 6 tháng.

  • Luôn kiểm tra tiền sử nhiễm HSV ở các vị trí ngoài mắt trước khi chẩn đoán.
  • Chống chỉ định tuyệt đối steroid trong viêm giác mạc biểu mô do HSV.
  • Sử dụng steroid tại chỗ trong viêm mô đệm cần kèm theo kháng virus đường uống và theo dõi chặt chẽ.
  • Cân nhắc dự phòng acyclovir đường uống kéo dài cho bệnh nhân ghép giác mạc hoặc phẫu thuật khúc xạ có tiền sử HSV.
  • Theo dõi sát tình trạng kháng thuốc nếu bệnh nhân không đáp ứng với điều trị acyclovir tiêu chuẩn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sumana Chatterjee, 2026, AIOC2026 IC241 Herpes Simplex Virus Infection of the Anterior Segment, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: KVQKU9KPekM.

Xem thêm