Kỹ thuật Phaco cho đục thủy tinh thể cứng và mềm: Chiến lược lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC2026 IC41 với chủ đề "Simple Tips to Make Phaco Easy" đã cung cấp các chiến lược thực hành chi tiết cho phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract) từ thể cứng đến thể mềm. Việc quản lý thành công các ca bệnh phức tạp đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng bước, từ đánh giá tiền phẫu đến kỹ thuật phẫu thuật nội nhãn.

Đánh giá tiền phẫu và chuẩn bị

Đánh giá tiền phẫu toàn diện là yếu tố then chốt. Cần thực hiện khám chi tiết trên đèn khe (slit lamp), đo sinh trắc học (biometry) và tư vấn bệnh nhân kỹ lưỡng về nguy cơ phục hồi thị lực chậm, đặc biệt ở các ca đục cứng do sử dụng năng lượng cao. Đối với đục cứng, cần chú ý kiểm tra nội mô giác mạc (corneal endothelium) và thực hiện siêu âm (ultrasound scan) nếu không thể quan sát võng mạc qua môi trường đục. Trong đo chiều dài trục nhãn cầu (axial length), máy Argos với chế độ hiển thị võng mạc tăng cường (enhanced retinal visualization mode) cho kết quả thành công cao hơn 36% so với IOL Master 700. Nếu sử dụng phương pháp đo nhúng (immersion), cần đảm bảo tính nhất quán của người thực hiện.

Quản lý đục thủy tinh thể cứng

Trong đục cứng, hydrodissection cần thực hiện nhẹ nhàng sau khi lấy bớt chất nhầy (viscoelastic) để tránh vỡ bao sau (PCR). Kỹ thuật chop cần thay đổi: đục càng cứng càng cần chop nông (superficial chop), đục càng mềm càng cần chop sâu (deep chop) vào trung tâm. Việc giữ hai dụng cụ gần nhau giúp tập trung lực, tương tự như xé giấy. Nếu gặp khó khăn, có thể sử dụng kỹ thuật loop để ổn định nhân trước khi chop. Khi nhũ tương hóa, cần giữ đầu phaco ở mặt phẳng mống mắt (iris plane), tránh di chuyển đầu phaco khi đang nhũ tương hóa để giảm nguy cơ tổn thương bao sau.

Quản lý đục thủy tinh thể mềm

Đục mềm thường gặp ở bệnh nhân trẻ, cần phân loại theo hệ thống LOCS (Lens Opacities Classification System). Capsulorhexis lý tưởng là 4.5 đến 5 mm. Kỹ thuật hydrodelineation giúp tăng khối lượng nhân, hỗ trợ chop dễ dàng hơn. Các kỹ thuật như hydroprolapse, mechanical chop hoặc smile technique (kỹ thuật một tay) được khuyến cáo. Đối với smile technique, sử dụng đầu phaco 45 độ, bevel hướng xuống, thực hiện các đường quét (sweep) để debulk nhân trước khi hút.

Thông số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ thành công scan (Argos vs IOL Master 700)Argos cao hơn 36%
Kích thước capsulorhexis (đục mềm)4.5 đến 5 mm
Nồng độ Trypan blue0.062%
Vacuum (phaco)700 mmHg (tài liệu nêu 700 fixed)
Tốc độ cắt vitrectomy4,000 lần/phút
Vacuum (vitrectomy)100 đến 150 mmHg
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc tối ưu hóa năng lượng và bảo vệ cấu trúc nội nhãn. Lưu ý rằng việc sử dụng vacuum cao (700 mmHg) đòi hỏi máy phaco hiện đại có hệ thống kiểm soát buồng trước ổn định. Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Quản lý biến chứng và tình huống đặc biệt

Khi xảy ra PCR, quy tắc đầu tiên là không hoảng loạn. Cần nhận diện sớm qua các dấu hiệu như "snap sign" (đột ngột sâu tiền phòng và co đồng tử) hoặc "flutter sign". Nếu PCR xảy ra, cần chuyển sang vị trí 1 (chỉ tưới), bơm chất nhầy để ổn định, kiểm tra dịch kính. Nếu cần đặt IOL, có thể đặt trong túi nếu PCR nhỏ, hoặc đặt trong rãnh (sulcus) nếu PCR lớn. Khi đặt IOL trong rãnh, cần giảm công suất IOL theo "rule of nine" (ví dụ: 17.5-28.5 D giảm 1 D). Luôn chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống như đồng tử nhỏ (sử dụng mydriatics nội nhãn, viscodilatation, hoặc thiết bị nong đồng tử) và các ca có sẹo giác mạc (sử dụng endoilluminator để tăng độ tương phản).

  • Luôn kiểm tra mắt đối diện để có kế hoạch phẫu thuật dự phòng.
  • Sử dụng chất nhầy (viscoelastic) để bảo vệ nội mô giác mạc trong mọi bước.
  • Ưu tiên kỹ thuật phaco chop để giảm tổng năng lượng truyền vào mắt.
  • Nhận diện sớm PCR qua các dấu hiệu gián tiếp như thay đổi độ sâu tiền phòng.
  • Luôn có kế hoạch dự phòng cho các ca bệnh có đồng tử nhỏ hoặc sẹo giác mạc.

Tài liệu tham khảo:

Naren Shetty, 2026, AIOC2026 IC41 - Simple Tips to Make Phaco Easy, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: _AvA9E8ZOkA.

Xem thêm