Kỹ thuật Phacoemulsification trên các mắt khó: Nanophthalmos, Mắt đã phẫu thuật dịch kính, Mắt cận thị nặng và Viễn thị nặng

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC2026 IC418 đã trình bày các chiến lược chuyên sâu về phẫu thuật Phacoemulsification (Phaco) trên các tình trạng mắt khó, bao gồm mắt nanophthalmos, mắt đã phẫu thuật dịch kính (vitrectomized eyes), mắt cận thị nặng (high myopic eyes) và mắt viễn thị nặng (high hyperopic eyes). Việc lập kế hoạch phẫu thuật tỉ mỉ và điều chỉnh kỹ thuật là yếu tố then chốt để đạt được kết quả thị lực tốt trong các trường hợp phức tạp này.

Phacoemulsification trên mắt Nanophthalmos

Mắt nanophthalmos được đặc trưng bởi chiều dài trục nhãn cầu rất ngắn, tiền phòng nông và nguy cơ cao bị tràn dịch màng bồ đào (uveal effusion) do độ cứng củng mạc cao. Các cân nhắc tiền phẫu quan trọng bao gồm việc sử dụng OVD (Ophthalmic Viscosurgical Device) có độ nhớt cao và thực hiện các thao tác phẫu thuật chậm, có kiểm soát. Kỹ thuật circumferential chop (còn gọi là stratified Phaco) được khuyến cáo để giải quyết các vấn đề về zonulopathy (bệnh lý dây chằng treo thủy tinh thể) và nhân thủy tinh thể cứng trong không gian hạn chế. Các bước bao gồm tạo đường rãnh ở epinucleus, thực hiện các đường cắt ngoại vi (peripheral chops) mà không tiến sâu vào trung tâm, sau đó delaminate (tách lớp) các phần nhân từ trong ra ngoài.

Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật circumferential chop giúp giảm áp lực lên dây chằng treo bằng cách chia nhỏ nhân trong không gian an toàn.

Phacoemulsification trên mắt đã phẫu thuật dịch kính

Mắt đã phẫu thuật dịch kính (vitrectomized eyes) biểu hiện hành vi phẫu thuật khác biệt do thiếu sự hỗ trợ của dịch kính, dẫn đến tiền phòng không ổn định. Trong các mắt có chứa dầu silicon, tiền phòng thường nông, trong khi mắt không có dầu lại có tiền phòng sâu và rung động (fluttery). Việc tính toán công suất IOL (Intraocular Lens) cần lưu ý tốc độ âm thanh trong dầu silicon chậm hơn, đòi hỏi điều chỉnh công thức tính toán. Cần tránh gây mê tại chỗ (topical) hoặc tiêm nội nhãn (intracameral) vì thuốc có thể thấm qua dây chằng treo bị thoái hóa gây độc tính võng mạc. Phẫu thuật viên nên ưu tiên gây tê cạnh nhãn cầu (peribulbar) và tránh áp lực lên nhãn cầu để ngăn ngừa tổn thương dây chằng treo.

Phacoemulsification trên mắt cận thị nặng

Mắt cận thị nặng (high myopic eyes) là những mắt không ổn định về mặt cơ sinh học với chiều dài trục nhãn cầu thường >26 mm, túi bao lớn, dây chằng treo yếu và nguy cơ bong võng mạc cao. Việc kiểm soát fluidics (thủy động lực học) là tối quan trọng với IOP (Intraocular Pressure) thấp và AFR (Aspiration Flow Rate) thấp để tránh làm sâu thêm tiền phòng quá mức. Kỹ thuật vertical chop được ưu tiên. Cần kiểm tra võng mạc kỹ lưỡng trước phẫu thuật. IOL đa mảnh (multi-piece lens) thường được lựa chọn vì khả năng cố định tốt trong túi bao.

Phacoemulsification trên mắt viễn thị nặng

Mắt viễn thị nặng thường có tiền phòng nông, củng mạc dày và nguy cơ cao bị tràn dịch màng bồ đào. Phẫu thuật viên cần thận trọng với các biến chứng như bong màng Descemet (DMD), phù hoàng điểm dạng nang và hội chứng kẹt đồng tử (iris-lens diaphragm retropulsion syndrome). Việc sử dụng mannitol tiền phẫu có thể giúp giảm áp lực dịch kính. Nếu xảy ra tràn dịch trong phẫu thuật, có thể thực hiện cắt củng mạc (sclerotomy) để hạ IOP hoặc đóng vết mổ và hoàn thành phẫu thuật vào ngày hôm sau.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mắt nanophthalmic trong số mắt ngắn20%
Tỷ lệ tái phát bong võng mạc sau lấy dầu silicon17% đến 30%
IOP khuyến cáo cho mắt cận thị nặng36 mmHg
AFR khuyến cáo cho mắt cận thị nặng25 đến 30
Vacuum khuyến cáo cho mắt cận thị nặng300 đến 400 mmHg
  • Luôn thực hiện kiểm tra võng mạc tiền phẫu bởi chuyên gia võng mạc cho các mắt cận thị nặng.
  • Sử dụng OVD phân tán (dispersive OVD) để bảo vệ nội mô trong các mắt có tiền phòng nông.
  • Ưu tiên IOL đa mảnh cho các trường hợp có nguy cơ zonulopathy cao.
  • Tránh tiêm thuốc tê nội nhãn trong mắt đã phẫu thuật dịch kính để ngăn ngừa độc tính võng mạc.
  • Luôn chuẩn bị sẵn sàng phương án đóng vết mổ và trì hoãn phẫu thuật nếu xảy ra tràn dịch màng bồ đào không kiểm soát.

Tài liệu tham khảo:

AIOS, 2026, AIOC2026 IC418 - Mastering Phacoemulsification in Difficult Eyes, aioseditorproceedings, Video ID: olK2Sqcg4Jo.

Xem thêm