Kỹ thuật phẫu thuật bệnh lý giao diện dịch kính võng mạc: Hướng dẫn lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Hội nghị AIOC 2026, phiên IC167, đã trình bày các chiến lược phẫu thuật tiên tiến trong quản lý bệnh lý giao diện dịch kính võng mạc (vitreoretinal interface), bao gồm bệnh lý hoàng điểm cận thị (myopic traction maculopathy - MTM) và màng trước võng mạc (epiretinal membrane - ERM). Các báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân loại giai đoạn bệnh dựa trên hình ảnh OCT (Optical Coherence Tomography) để đưa ra quyết định can thiệp tối ưu, đồng thời cập nhật các kỹ thuật bóc tách màng ngăn trong (internal limiting membrane - ILM) nhằm giảm thiểu sang chấn iatrogenic.

Bệnh lý hoàng điểm cận thị (MTM)

MTM là biến chứng xảy ra ở khoảng 30% bệnh nhân cận thị nặng (độ khúc xạ -6 đến -8 D, chiều dài trục nhãn cầu ≥26 mm). Bệnh lý này có ba đặc điểm chính: teo võng mạc, bệnh lý hoàng điểm do thần kinh (neurovascular maculopathy) và bệnh lý hoàng điểm do lực kéo. Các yếu tố nguy cơ bao gồm chiều dài trục nhãn cầu lớn, staphyloma cực sau và sự thiếu vắng của hố hoàng điểm tách biệt. Việc phân loại MTM dựa trên sự tiến triển từ giai đoạn 1A (tổn thương lớp trong và ngoài) đến giai đoạn 4 (bong lớp màng ngăn trong toàn bộ vùng cực sau). Đối với giai đoạn 3A và 4, phẫu thuật đai hoàng điểm (macular buckle) được chỉ định; nếu có kèm lỗ hoàng điểm, cần kết hợp phẫu thuật cắt dịch kính (pars plana vitrectomy - PPV).

Màng trước võng mạc (ERM) và các chỉ số tiên lượng

ERM là mô xơ tế bào phát triển tại giao diện dịch kính võng mạc, thường gặp ở bệnh nhân vô căn hoặc thứ phát sau chấn thương, viêm, hoặc phẫu thuật nội nhãn trước đó. Phân loại giai đoạn ERM dựa trên hình ảnh OCT: giai đoạn 1 (màng tăng phản xạ, còn hố hoàng điểm), giai đoạn 2 (mất hố hoàng điểm, lớp nhân ngoài bị kéo giãn), giai đoạn 3 (xuất hiện lớp hố hoàng điểm lạc chỗ - ectopic inner foveal layer, dấu hiệu "cotton ball sign"), và giai đoạn 4 (mất hố hoàng điểm, gián đoạn các lớp võng mạc trong - DRIL). Các dấu hiệu như "cotton ball sign" hoặc lắng đọng dạng trắng (whitish form lesion) là các biomarker tiên lượng xấu cho khả năng cải thiện thị lực sau phẫu thuật.

Kỹ thuật phẫu thuật và quản lý biến chứng

Trong phẫu thuật ERM, việc bóc tách ILM là cần thiết để loại bỏ hoàn toàn lực kéo tiếp tuyến, giúp ngăn ngừa tái phát. Kỹ thuật "pinch and peel" được khuyến cáo để giảm thiểu sang chấn. Đối với các lỗ hoàng điểm lớn (>400 microns), kỹ thuật vạt ILM đảo ngược (inverted flap technique) hoặc đa vạt (multiflap) cho thấy kết quả giải phẫu tốt hơn. Một kỹ thuật mới đang được nghiên cứu là tiêm dung dịch cân bằng (BSS - Balanced Salt Solution) dưới võng mạc để hỗ trợ tái tạo cấu trúc hoàng điểm. Cần lưu ý, việc sử dụng triamcinolone acetonide (TRSON) cuối phẫu thuật không cho thấy lợi ích rõ rệt trong việc phục hồi các lớp võng mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ MTM ở cận thị nặng30%
Định nghĩa cận thị nặngKhúc xạ -6 đến -8 D, trục nhãn cầu ≥26 mm
Tỷ lệ thành công PPV100% (tài liệu nêu là release rate)
Cỡ mẫu meta-analysis (ERM)Gần 800 mắt, 13 RCT
Thời gian tamponade (SF6)3 đến 7 ngày
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC167; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như tiêm BSS dưới võng mạc là những phương pháp mới, cần thêm các nghiên cứu quy mô lớn hơn để khẳng định hiệu quả và độ an toàn. Việc lựa chọn giữa phẫu thuật đai hoàng điểm và PPV phụ thuộc vào kinh nghiệm phẫu thuật viên và đặc điểm giải phẫu cụ thể của từng bệnh nhân.
  • Luôn đánh giá kỹ các biomarker trên OCT trước khi quyết định phẫu thuật.
  • Ưu tiên bóc tách ILM để loại bỏ lực kéo tiếp tuyến và giảm tỷ lệ tái phát ERM.
  • Sử dụng kỹ thuật vạt ILM cho các lỗ hoàng điểm lớn (>400 microns).
  • Cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân về tiên lượng thị lực, đặc biệt ở các giai đoạn muộn (giai đoạn 3-4).
  • Thực hiện kiểm tra chu biên võng mạc kỹ lưỡng trong mọi ca phẫu thuật dịch kính để phát hiện sớm các vết rách.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, IC167, Mastering the Vitreoretinal Interface Surgical Pearls, aioseditorproceedings, 2026.

Xem thêm