Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC286 đã thảo luận về các chiến lược phẫu thuật cho bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (Proliferative Diabetic Retinopathy - PDR), một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa. Việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh và lập kế hoạch phẫu thuật chi tiết là yếu tố then chốt để đạt được kết quả thị giác khả quan, ngay cả trong các trường hợp PDR nguy cơ cao.
Cơ chế bệnh sinh và vai trò của chẩn đoán hình ảnh
PDR được đặc trưng bởi sự hình thành các mô xơ mạch (fibrovascular tissue) và sự co kéo dịch kính. Ba yếu tố quan trọng cần phân biệt trong PDR so với bong võng mạc do co kéo đơn thuần (PVR) bao gồm: các "vascular nails" (kết nối giữa võng mạc và mô xơ mạch), xuất huyết dịch kính và hiện tượng tách lớp dịch kính (vitroschisis). Việc không cắt đứt các "vascular nails" có thể dẫn đến rách võng mạc lớn và xuất huyết trong quá trình phẫu thuật. Chẩn đoán hình ảnh bằng Swept-source OCT (SS-OCT) giúp đánh giá chi tiết các lớp dịch kính, cho phép phẫu thuật viên xác định mặt phẳng bóc tách (cleavage plane) chính xác trước khi can thiệp. Việc xác định đúng mặt phẳng này giúp chuyển đổi một ca phẫu thuật khó thành đơn giản, giảm thiểu các biến chứng trong và sau mổ.
Kỹ thuật phẫu thuật hai tay (Bimanual Surgery)
Phẫu thuật hai tay là kỹ thuật quan trọng để kiểm soát tốt hơn trong các ca PDR phức tạp. Kỹ thuật này cho phép phẫu thuật viên thực hiện bóc tách chính xác, cắt các kết nối mạch máu và cầm máu ngay lập tức. Trong các trường hợp màng xơ mạch bám dính chặt, việc sử dụng một tay để nâng màng và tay kia để cắt giúp tránh gây tổn thương iatrogenic (tổn thương do thầy thuốc) cho võng mạc mỏng. Đối với các trường hợp có lỗ rách võng mạc kèm theo, kỹ thuật hai tay giúp bóc tách màng mà không làm mở rộng thêm lỗ rách. Ngoài ra, việc đặt đèn chùm (chandelier) cũng cần được cân nhắc tùy theo vị trí màng xơ mạch, thường ưu tiên đặt ở vị trí phía trên (12 giờ) để tối ưu hóa tầm nhìn.
Quản lý các biến chứng trong và sau phẫu thuật
Xuất huyết trong mổ là một biến chứng thường gặp. Việc sử dụng thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) trước phẫu thuật có thể giúp giảm nguy cơ xuất huyết, tuy nhiên cần lưu ý hiện tượng "crunch phenomenon" và nên phẫu thuật trong vòng 2-3 ngày sau tiêm. Đối với xuất huyết đĩa thị dai dẳng, việc sử dụng keo fibrin (fibrin glue) sau khi đã hoàn tất cắt dịch kính và laser có thể giúp kiểm soát chảy máu hiệu quả. Đối với xuất huyết dịch kính sau mổ, việc theo dõi và trấn an bệnh nhân là bước đầu tiên, vì phần lớn sẽ tự hấp thu trong vòng 1 tháng. Nếu xuất huyết kéo dài, có thể cân nhắc rửa dịch kính (vitreous lavage) hoặc can thiệp lại nếu phát hiện các mô xơ mạch tồn dư.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bong võng mạc sau phẫu thuật PDR | 5% |
| Thời gian phẫu thuật sau tiêm anti-VEGF | 2-3 ngày |
| Thời gian hấp thu keo fibrin | 1-2 tuần |
| Thời gian theo dõi xuất huyết dịch kính sau mổ | 1 tháng |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như phẫu thuật hai tay và sử dụng keo fibrin cho xuất huyết đĩa thị là những kinh nghiệm lâm sàng giá trị, tuy nhiên cần được thực hiện bởi phẫu thuật viên có kinh nghiệm để tránh các biến chứng iatrogenic.
- Luôn xác định mặt phẳng bóc tách (cleavage plane) trước khi can thiệp để tránh rách võng mạc.
- Ưu tiên kỹ thuật phẫu thuật hai tay (bimanual) trong các ca PDR phức tạp để tăng độ chính xác và an toàn.
- Sử dụng keo fibrin như một lựa chọn cho các trường hợp xuất huyết đĩa thị dai dẳng sau khi đã laser.
- Hạn chế sử dụng dầu silicon trong phẫu thuật PDR trừ khi có các lỗ rách phức tạp không thể kiểm soát bằng khí hoặc không khí.
- Luôn kiểm tra kỹ các vị trí sclerotomy để phát hiện sớm các mô xơ mạch tồn dư hoặc rò rỉ.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Proliferative Diabetic Retinopathy Tricks to tackle the Tricky One!, aioseditorproceedings, Video ID: khHv2ih1itg.