Kỹ thuật phẫu thuật cắt dịch kính trong bệnh võng mạc đái tháo đường: Từ cơ bản đến tái phát

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 (IC245) về phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) trong bệnh võng mạc đái tháo đường (DR) đã cung cấp cái nhìn toàn diện về các chỉ định, kỹ thuật xử lý màng xơ mạch và quản lý biến chứng tái phát. Phẫu thuật này không chỉ đơn thuần là làm sạch môi trường trong suốt mà còn đòi hỏi sự ổn định về chuyển hóa và chiến lược can thiệp sớm để bảo tồn thị lực.

Chỉ định và đánh giá bệnh nhân

Chỉ định chính của phẫu thuật bao gồm xuất huyết dịch kính (vitreous hemorrhage) không tự hấp thu, bong võng mạc do co kéo (TRD) đe dọa hoàng điểm, xơ hóa trước hoàng điểm và tăng sinh xơ mạch tiến triển. Trước phẫu thuật, việc đánh giá toàn diện là bắt buộc, bao gồm kiểm soát đường huyết và tình trạng ổn định chuyển hóa. Bác sĩ cần thực hiện siêu âm B-scan (BCAN) chi tiết để lập kế hoạch phẫu thuật. Việc tư vấn bệnh nhân cần nhấn mạnh rằng đây là phẫu thuật phức tạp, khác biệt hoàn toàn với phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery), với mục tiêu tiên quyết là ổn định bệnh lý võng mạc trước khi cải thiện thị lực.

Kỹ thuật phẫu thuật và quản lý màng xơ

Nguyên tắc phẫu thuật dựa trên việc tìm đúng mặt phẳng (plane) để bóc tách màng xơ, tránh tổn thương võng mạc bên dưới. Hai kỹ thuật chính là phân đoạn (segmentation) và bóc tách màng (delamination). Việc sử dụng thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) trước phẫu thuật (thường từ 3 ngày đến 1 tuần) giúp giảm thời gian phẫu thuật, giảm chảy máu trong mổ và giảm số lần phải đốt điện (endothermia). Trong trường hợp chảy máu trong mổ, có thể tăng áp lực nội nhãn (IOP), sử dụng laser nội nhãn (endo laser) hoặc trao đổi dịch-khí. Đối với các trường hợp phức tạp, phẫu thuật hai tay (bimanual surgery) với sự hỗ trợ của đèn chùm (chandelier) và kẹp gắp (gripping forceps) giúp giảm sang chấn và bóc tách màng hiệu quả hơn.

Quản lý tái phát và biến chứng

Tỷ lệ tái phát xuất huyết dịch kính hoặc cần phẫu thuật lại là khoảng 28%. Nguyên nhân thường gặp là màng xơ còn sót lại hoặc tăng sinh xơ mạch mới. Đối với xuất huyết sau phẫu thuật, nếu không có bong võng mạc, có thể theo dõi hoặc tiêm kháng VEGF. Nếu cần phẫu thuật lại, việc làm sạch dịch kính trước (vitreous lavage) và bóc tách hoàn toàn màng xơ là cần thiết. Việc sử dụng dầu silicon (silicon oil) 5.000 cSt được cân nhắc trong các trường hợp bong võng mạc nặng hoặc có lỗ hoàng điểm để duy trì sự áp võng mạc lâu dài.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tái phát/phẫu thuật lại28%
Tiên lượng xuất huyết không tan73%
Tiên lượng bong võng mạc do co kéo24%
Thời điểm tiêm kháng VEGF trước mổ3 ngày đến 1 tuần
Ngưỡng đường huyết ưu tiêndưới 200 mg/dL
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC245; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên mức độ xơ mạch và tình trạng võng mạc. Hạn chế của tài liệu là thiếu các con số cụ thể về cỡ mẫu nghiên cứu của từng diễn giả, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng của các chuyên gia. Cần lưu ý rằng việc sử dụng kháng VEGF trước mổ cần cân nhắc kỹ ở bệnh nhân có nguy cơ cao bị co kéo võng mạc (crunch syndrome).
  • Luôn đánh giá kỹ tình trạng xơ mạch trước mổ bằng OCT và B-scan.
  • Ưu tiên phẫu thuật hai tay (bimanual) cho các trường hợp màng xơ dính chặt hoặc bong võng mạc phức tạp.
  • Cân nhắc tiêm kháng VEGF trước phẫu thuật 3-5 ngày để giảm chảy máu trong mổ.
  • Không nên cố gắng bóc tách màng xơ quá mức ở vùng ngoại vi nếu không có chỉ định rõ ràng để tránh gây rách võng mạc.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về khả năng cần phẫu thuật lại và mục tiêu ổn định bệnh lý.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, IC245, Diabetic vitrectomy BOOT CAMP, aioseditorproceedings, 2026.

Xem thêm