Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Obuli N Ramachandran đã trình bày về các chỉ định và kỹ thuật cố định thủy tinh thể nhân tạo (IOL) không khâu (sutureless) trong khoang sau, đặc biệt tập trung vào kỹ thuật Glued IOL. Kỹ thuật này được phát triển từ năm 2007 bởi Gabor và Palvelidis, sau đó được Dr. Amar Agarwal cải tiến vào năm 2008 bằng cách sử dụng vạt củng mạc (scleral flaps) và keo fibrin (fibrin glue), tạo ra một phương pháp có độ ổn định cơ học cao và vết thương được niêm phong tốt.
Chỉ định và cơ sở lâm sàng
Trong các ca phẫu thuật đục thủy tinh thể phức tạp, tỷ lệ rách bao sau (posterior capsule rupture) ghi nhận khoảng 14%. Việc đặt IOL thứ cấp mang lại nguy cơ viêm nội nhãn (endophthalmitis) khoảng 0,84%, cao gấp 10 lần so với phẫu thuật đục thủy tinh thể thông thường. Kỹ thuật Glued IOL (SFIOL - Scleral Fixated IOL) được thiết kế để giải quyết các thách thức này. Độ ổn định cơ học chính của thấu kính đến từ việc nhét haptic vào túi Shariat (Shariat pocket) trong củng mạc. Keo fibrin không chịu lực tải mà đóng vai trò quan trọng trong việc cầm máu và niêm phong vết thương. Kỹ thuật này cho thấy tính linh hoạt cao, ví dụ trong loạt 44 mắt mắc hội chứng Marfan và lệch thủy tinh thể (ectopia lentis), thị lực cải thiện đáng kể từ logMAR 1,08 xuống 0,14. Ngoài ra, kỹ thuật này còn được dùng để cứu vãn các trường hợp IOL tiền phòng thất bại gây hội chứng UGH (Uveitis-Glaucoma-Hyphema syndrome).
Kỹ thuật thực hiện và các lưu ý
Quy trình bắt đầu bằng việc đánh dấu hai điểm cách rìa (limbus) khoảng 1,5 mm, đối diện nhau 180 độ để đảm bảo độ tập trung tốt. Việc xử lý dịch kính (vitreous) là bắt buộc trong bất kỳ kỹ thuật SFIOL nào. Đối với kỹ thuật X-Net, phẫu thuật viên sử dụng kim 26 gauge đã uốn cong để móc haptic và chuyển ra không gian ngoài nhãn cầu. Trong kỹ thuật hybrid, phẫu thuật viên thực hiện bắt tay (handshake technique) để đưa haptic ra ngoài. Cần lưu ý hạn chế tối đa thao tác trên mống mắt. Sau khi đưa cả hai haptic ra ngoài, việc nhét vào túi củng mạc được thực hiện và kiểm tra độ tập trung trên bàn mổ. Sử dụng chế độ retro để quan sát cạnh IOL và có thể dùng pilocarpine để co đồng tử, giúp đánh giá độ tập trung chính xác hơn. Cuối cùng, dùng keo để niêm phong kết mạc, giúp giảm đáng kể kích ứng, ngứa và chảy nước mắt so với kỹ thuật khâu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ rách bao sau | 14% trong các ca đục thủy tinh thể phức tạp |
| Nguy cơ viêm nội nhãn | 0,84% |
| Cải thiện thị lực (Marfan) | logMAR 1,08 xuống 0,14 |
| Tỷ lệ biến chứng (Glued IOL) | 28% |
| Tỷ lệ biến chứng (Sutured IOL) | 56% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp thứ phát | 7,6% sau 8 năm |
| Tỷ lệ bong võng mạc muộn | 3,2% sau 8 năm |
| Mất tế bào nội mô (nhi khoa) | 4% |
Bằng chứng và kết quả dài hạn
Dữ liệu từ các nghiên cứu cho thấy Glued IOL mang lại sự cải thiện thị lực nhất quán. Một đánh giá hệ thống (systematic review) trên khoảng 2.600 mắt cho thấy đây là kỹ thuật có ít biến chứng liên quan đến IOL nhất và tỷ lệ mất tế bào nội mô thấp nhất trong các loại SFIOL. Nghiên cứu của Kumar (2021) trên 91 mắt với thời gian theo dõi trung bình 8,2 năm cho thấy 95,6% thấu kính không bị nghiêng (tilt-free) và không ghi nhận trường hợp viêm nội nhãn nào. So với kỹ thuật Yamane, kết quả thị lực tương đương, nhưng Glued IOL có tỷ lệ lộ haptic thấp hơn. Các lưu ý kỹ thuật bao gồm: đo khoảng cách trắng-trắng (white-to-white), nếu trên 11 mm cần di chuyển vị trí củng mạc gần rìa hơn; sử dụng công thức SRK/T trong chế độ aphakic và điều chỉnh back calculation từ -0,5 đến -1,1 diopter.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật Glued IOL đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật dịch kính và thao tác củng mạc tinh tế. Hạn chế chính là nguy cơ mỏng củng mạc dài hạn tại vị trí vạt và các biến chứng muộn như tăng nhãn áp. Việc sử dụng keo fibrin cần tuân thủ quy trình vô khuẩn nghiêm ngặt để tránh các biến chứng viêm nhiễm.
- Luôn kiểm tra kỹ nền võng mạc sau khi thực hiện vitrectomy để phát hiện sớm các vết rách hoặc bong võng mạc.
- Sử dụng kim 26 gauge thay vì kẹp để đưa haptic ra ngoài nhằm tránh làm biến dạng haptic.
- Luôn thực hiện vitrectomy đầy đủ hoặc gần đầy đủ để giảm thiểu nguy cơ sa dịch kính.
- Nếu haptic bị gập hoặc hư hỏng, có thể cân nhắc chuyển sang kỹ thuật Yamane hoặc thay thế thấu kính mới.
- Đảm bảo niêm phong kết mạc tốt bằng keo để giảm triệu chứng khó chịu hậu phẫu cho bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Obuli N Ramachandran, 2026, Glued IOL Indications and Techniques, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 0o_MCLpEyM4.