Hội nghị AIOC 2026, phiên IC205, đã trình bày cách tiếp cận hệ thống đối với các bất thường giác mạc phát triển (developmental corneal abnormalities), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán chính xác để tối ưu hóa kết quả điều trị. Các chuyên gia đã thảo luận về phổ bệnh lý của loạn dưỡng giác mạc đa hình sau (Posterior Polymorphous Corneal Dystrophy - PPCD), các thách thức trong chẩn đoán phân biệt với bệnh lý giác mạc khác ở trẻ em, và vai trò của di truyền học trong tiên lượng bệnh.
Loạn dưỡng giác mạc đa hình sau (PPCD)
PPCD là một tình trạng di truyền với locus dị hợp tử nằm trên các nhiễm sắc thể 1, 8, 10 và 20. Bệnh được gọi là "đa hình" do biểu hiện lâm sàng rất đa dạng, từ các trường hợp không triệu chứng (thường gặp ở thập kỷ đầu và thứ hai của cuộc đời) đến các dạng tiến triển gây giảm thị lực do phù giác mạc. PPCD cần được chẩn đoán phân biệt với Glocom bẩm sinh nguyên phát (Primary Congenital Glaucoma - PCG), loạn dưỡng nội mô giác mạc liên kết X, và giác mạc chóp (keratoconus) ở nhóm tuổi thanh thiếu niên. Chẩn đoán xác định dựa trên hình ảnh nội mô (endothelial imaging) cho thấy mật độ tế bào nội mô thấp (low ECD) và các đặc điểm như mô hình dải serpentine hoặc mô hình vesicular ở mức màng sau.
Tiếp cận chẩn đoán và di truyền học
Việc đánh giá tiền sử gia đình và phân tích phả hệ là cực kỳ quan trọng. Trong một loạt 120 gia đình được nghiên cứu, có 3 gia đình cho thấy bệnh tiến triển nặng hơn qua từng thế hệ, gợi ý hiện tượng di truyền dự báo (genetic anticipation). Các công cụ chẩn đoán như siêu âm sinh hiển vi (Ultrasound Biomicroscopy - UBM) và chụp cắt lớp quang học (Optical Coherence Tomography - OCT) giúp xác định các thay đổi ở màng sau, hỗ trợ phân biệt với các bệnh lý khác. Đối với các bệnh lý chuyển hóa như mucolipidosis, việc nhận diện kiểu hình chính xác là chìa khóa để lựa chọn xét nghiệm phân tử phù hợp, tránh việc sàng lọc exome không cần thiết với hiệu suất thấp.
Quản lý lâm sàng và phẫu thuật
Trong quản lý PCG, việc kiểm soát nhãn áp (IOP) và đánh giá đĩa thị là ưu tiên hàng đầu. Đối với các trường hợp có phù giác mạc, phẫu thuật xuyên giác mạc (Penetrating Keratoplasty - PK) có thể được chỉ định nếu có sẹo giác mạc đáng kể. Đối với các trường hợp PCG khởi phát sơ sinh, phẫu thuật kết hợp cắt bè củng mạc và cắt mống mắt (combined trabeculectomy and trabeculotomy) đã cho thấy hiệu quả trong việc kiểm soát nhãn áp và giảm phù giác mạc. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc phẫu thuật cần được thực hiện bởi đội ngũ gây mê có kinh nghiệm do các khó khăn trong đặt nội khí quản ở trẻ em mắc các hội chứng này.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu phả hệ | 120 gia đình |
| Tỷ lệ mắc PCG (Nam Ấn Độ) | 1 trong 3300 trẻ sinh sống |
| Tỷ lệ biến thể SIP1B1 (PCG) | 46% (Bắc Ấn Độ), 37% (Nam Ấn Độ) |
| Nguy cơ Glocom (MPS) | Gần 20% |
| Đường kính giác mạc (ca lâm sàng) | 12.5 mm tại thời điểm phẫu thuật |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC205; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh sự thay đổi trong tư duy chẩn đoán từ dựa vào kiểu hình đơn thuần sang kết hợp chặt chẽ với di truyền học để tiên lượng. Hạn chế của tài liệu là dữ liệu về liều lượng thuốc cụ thể không được trình bày chi tiết trong bảng master, chỉ đề cập đến các nhóm thuốc như steroid (dexamethasone) và thuốc hạ nhãn áp. Cần lưu ý rằng các kỹ thuật phẫu thuật như rotational keratoplasty đòi hỏi kỹ năng suturing (khâu) rất cao và chỉ nên thực hiện ở các trung tâm chuyên sâu.
- Luôn kiểm tra tiền sử gia đình và thực hiện phân tích phả hệ khi gặp trẻ có giác mạc đục bẩm sinh.
- Sử dụng UBM và OCT để đánh giá các bất thường màng sau, giúp phân biệt chính xác các loại loạn dưỡng giác mạc.
- Ưu tiên kiểm soát nhãn áp trước khi can thiệp phẫu thuật giác mạc ở trẻ em có PCG.
- Cân nhắc di truyền học để tiên lượng kết quả phẫu thuật, đặc biệt là trong các trường hợp có biến thể SIP1B1.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, IC205, Developmental Corneal Abnormalities A Systematic Approach to Unravelling the Diagnosis, 2026.