Tại hội thảo AIOC 2026, khóa học hướng dẫn IC286 đã thảo luận về các chiến lược phẫu thuật cho bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (Proliferative Diabetic Retinopathy - PDR) phức tạp, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch trước phẫu thuật và kỹ thuật cắt dịch kính (vitrectomy) an toàn. PDR là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu bệnh lý để đạt được kết quả thị giác tối ưu.
Phân biệt PDR và PVR trong phẫu thuật
Việc phân biệt PDR với bong võng mạc do co kéo đơn thuần (Simple PVR) dựa trên ba yếu tố chính: các "vascular nails" (kết nối giữa võng mạc và mô xơ mạch), xuất huyết (hemorrhage) với số lượng lớn trong PDR, và hiện tượng "vitroschisis" (tách lớp vỏ dịch kính). Việc không cắt đứt các vascular nails có thể dẫn đến rách võng mạc lớn và xuất huyết không kiểm soát. Hình ảnh chụp cắt lớp quang học (Swept-source OCT - SS-OCT) giúp xác định các lớp vỏ dịch kính bị tách, từ đó hỗ trợ phẫu thuật viên xác định đúng mặt phẳng bóc tách (cleavage plane), biến các ca phẫu thuật khó trở nên đơn giản và an toàn hơn.
Vai trò của phẫu thuật hai tay (Bimanual surgery)
Phẫu thuật hai tay (bimanual surgery) là kỹ thuật then chốt trong các ca PDR phức tạp, giúp kiểm soát chính xác việc bóc tách và cắt các kết nối xơ mạch. Kỹ thuật này cho phép phẫu thuật viên sử dụng một tay để nâng mô, tay kia để cắt, đồng thời hỗ trợ cầm máu ngay lập tức bằng kim flute hoặc đốt điện (cautery). Đối với các trường hợp màng xơ mạch bám dính chặt, việc sử dụng kỹ thuật hai tay giúp giảm thiểu nguy cơ gây rách võng mạc do chấn thương (iatrogenic breaks) và giảm thiểu xuất huyết so với kỹ thuật một tay (unimanual technique).
Quản lý bong võng mạc kết hợp (Combined retinal detachments)
Bong võng mạc kết hợp (combined retinal detachments) là tình trạng thách thức nhất đối với phẫu thuật viên dịch kính võng mạc do võng mạc rất mỏng và di động. Chiến lược phẫu thuật bao gồm: loại bỏ hoàn toàn dịch kính và màng xơ mạch, xác định đúng mặt phẳng bóc tách (thường nằm dưới lớp màng thứ hai), và tiếp cận từ trung tâm ra ngoại vi nếu cần thiết. Việc sử dụng thuốc chống tăng sinh mạch (anti-VEGF) trước phẫu thuật có thể hỗ trợ, nhưng cần lưu ý hiện tượng "crunch phenomena" và phẫu thuật nên được thực hiện trong vòng 2-3 ngày sau tiêm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bong võng mạc sau phẫu thuật | 5% |
| Thời gian phẫu thuật | tài liệu không nêu |
| Thời gian tiêm anti-VEGF trước phẫu thuật | 2 đến 3 ngày |
| Thời gian hấp thụ của fibrin glue | 1 đến 2 tuần |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như sử dụng fibrin glue (HEGL) để kiểm soát xuất huyết đĩa thị là kinh nghiệm chuyên biệt từ trung tâm LBPI, cần cân nhắc tính sẵn có của vật tư tại cơ sở.
- Luôn xác định mặt phẳng bóc tách trước khi thực hiện các thao tác cắt màng để tránh rách võng mạc.
- Ưu tiên kỹ thuật bimanual trong các ca PDR phức tạp để tăng cường kiểm soát và giảm chấn thương.
- Sử dụng lực kéo tiếp tuyến (tangential pull) thay vì kéo hướng tâm để giảm nguy cơ rách võng mạc.
- Kiểm tra kỹ các vị trí rò rỉ tại vết mổ sclerotomy trước khi kết thúc phẫu thuật.
- Hạn chế sử dụng dầu silicon trong phẫu thuật PDR trừ khi có các vết rách phức tạp không thể laser.
Tài liệu tham khảo:
Aioseditorproceedings, 2026, AIOC 2026 IC286 Proliferative Diabetic Retinopathy Tricks to tackle the Tricky One!, YouTube, Video ID: khHv2ih1itg.