Cơ bản về phục hồi chức năng thị giác thấp (Low Vision) cho bác sĩ nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
22.10.26
Last Updated

Khóa học hướng dẫn (Instruction Course) AIOC 2026 IC308 về các nguyên tắc cơ bản trong phục hồi chức năng thị giác thấp (Low Vision) đã cung cấp cái nhìn toàn diện về quản lý bệnh nhân suy giảm thị lực. Phục hồi chức năng thị giác thấp là một dịch vụ toàn diện bao gồm đánh giá chức năng, khám lâm sàng, đánh giá các thiết bị hỗ trợ quang học (optical aid) và phi quang học (non-optical aid), giáo dục bệnh nhân và theo dõi định kỳ.

Định nghĩa và Dịch tễ học

Định nghĩa toán học của thị giác thấp là thị lực tốt nhất sau chỉnh kính (best corrected visual acuity - BCVA) nằm trong khoảng từ 3/60 đến 6/18. Các phân loại bao gồm: loại 1 (thị lực 6/18 đến 6/60), loại 2 (thị lực dưới 6/60 đến 3/60), loại 3 (thị lực dưới 3/60, mất thị trường 5-10 độ), loại 4 (thị lực dưới 1/60, mất thị trường dưới 5 độ) và loại 5 (mù hoàn toàn). Khoảng 95% người có thị lực thấp vẫn còn một mức độ thị giác hữu ích. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm thoái hóa điểm vàng, bệnh võng mạc tiểu đường, bệnh lý thần kinh thị giác, đục thủy tinh thể và sẹo giác mạc.

Nguyên tắc quản lý thị giác thấp

Quản lý thị giác thấp dựa trên bốn trụ cột chính: tăng cường chiếu sáng, phóng đại (magnification), cải thiện độ tương phản và sử dụng các thiết bị hỗ trợ. Phóng đại giúp tăng diện tích hình ảnh trên võng mạc, từ đó giảm ảnh hưởng của ám điểm (scotoma). Việc tăng cường chiếu sáng hỗ trợ tốt cho các bệnh lý như cận thị bệnh lý, glaucoma, bệnh võng mạc sắc tố. Ngược lại, cần giảm chiếu sáng trong các trường hợp đục bao sau hoặc đục trung tâm giác mạc. Kiểm soát độ tương phản thông qua các bộ lọc (filters) và điều chỉnh môi trường sống là yếu tố then chốt để cải thiện khả năng thực hiện các công việc hàng ngày.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ bệnh nhân hưởng lợi từ chỉnh kính10%
Tỷ lệ bệnh nhân hưởng lợi từ phóng đại>80%
Chiếu sáng cho người bình thường400-600 lux
Chiếu sáng cho bệnh nhân thị giác thấp~1000 lux
Phóng đại cần thiết cho thị lực 6/602.5x

Đánh giá lâm sàng và Kê đơn thiết bị

Đánh giá lâm sàng cần bắt đầu bằng việc khai thác tiền sử thực tế, xác định nhu cầu cụ thể của bệnh nhân (đọc, viết, nấu ăn). Việc đo thị lực cho bệnh nhân thị giác thấp có thể thực hiện bằng cách cho bệnh nhân đi bộ lại gần bảng thị lực cho đến khi đọc được chữ. Các thiết bị hỗ trợ bao gồm kính lúp cầm tay, kính lúp để bàn, kính viễn vọng (telescope) và các thiết bị hỗ trợ điện tử. Khi kê đơn, nguyên tắc là sử dụng thiết bị có công suất hữu ích thấp nhất. Đối với bệnh nhân có thị lực tốt hơn 6/60, khuyến cáo bắt đầu với thiết bị 2.5x; nếu thị lực dưới 6/60, sử dụng thiết bị 6x hoặc 8x.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng các công thức như Caston-Bomb's rule là một phương pháp dự đoán hỗ trợ, tuy nhiên cần lưu ý hạn chế khi bệnh nhân có ám điểm trung tâm lớn. Việc cá thể hóa thiết bị dựa trên nhu cầu thực tế của bệnh nhân là quan trọng nhất.
  • Luôn ưu tiên chỉnh kính khúc xạ trước khi kê đơn thiết bị hỗ trợ.
  • Sử dụng kính lúp cầm tay hoặc để bàn tùy thuộc vào khả năng vận động (ví dụ: bệnh nhân có run tay nên dùng kính lúp để bàn).
  • Tư vấn bệnh nhân sử dụng đèn sợi đốt (incandescent) thay vì đèn LED hoặc huỳnh quang để giảm thiểu ánh sáng xanh gây giảm độ tương phản.
  • Sử dụng các bộ lọc màu (amber, orange) để tăng độ tương phản ngoài trời.
  • Luôn kiểm tra sự hài lòng của bệnh nhân bằng cách cho họ thử nghiệm thiết bị với các tài liệu đọc thực tế tại phòng khám.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC308 Low Vision Basics, aioseditorproceedings, Video ID: sjmP-JcROic

Xem thêm