Kỹ thuật phẫu thuật dịch kính trong bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh

Bs Ngô Hữu Thế
15.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (IC440) của Dr. Lalit Verma trình bày về chiến lược phẫu thuật dịch kính (vitrectomy) trong bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR - Proliferative Diabetic Retinopathy). Phẫu thuật không còn là lựa chọn cuối cùng mà cần can thiệp sớm khi có chỉ định, đặc biệt khi đe dọa hoàng điểm.

Chỉ định phẫu thuật và thời điểm can thiệp

Trong quản lý PDR, xuất huyết dịch kính (vitreous hemorrhage) đơn thuần không phải là chỉ định tuyệt đối để tiêm anti-VEGF kéo dài, đặc biệt nếu bệnh nhân chưa được laser quang đông. Việc tiêm anti-VEGF đơn trị liệu không hiệu quả lâu dài và có thể dẫn đến hiện tượng co rút (crunch phenomenon). Nếu sau 2 tuần không có dấu hiệu cải thiện, cần chuẩn bị phẫu thuật thay vì chờ đợi 3-6 tháng. Các chỉ định chính hiện nay bao gồm bong võng mạc do co kéo (TRD - Tractional Retinal Detachment), bong võng mạc kết hợp và phù hoàng điểm kháng trị.

Kỹ thuật phẫu thuật từng bước

Nguyên tắc cốt lõi là sự kiên nhẫn và thao tác chậm rãi. Khi bóc tách màng, cần xác định hyaloid sau (posterior hyaloid), tạo lỗ và hút dịch. Nếu màng quá dai, cần thực hiện phân đoạn (segmentation) thay vì kéo trực tiếp để tránh gây rách võng mạc do thầy thuốc (iatrogenic break) hoặc xuất huyết (iatrogenic bleeding). Trong các trường hợp phức tạp, việc chuyển sang phẫu thuật hai tay (bimanual surgery) giúp tăng độ chính xác và cầm máu tốt hơn. Luôn kiểm tra áp lực nội nhãn (IOP - Intraocular Pressure) để tránh các biến chứng thị lực.

Vai trò của laser và quản lý hậu phẫu

Laser quang đông là yếu tố quyết định sự thành công lâu dài. Cần thực hiện laser kỹ lưỡng dọc theo các mạch máu, đảm bảo không bỏ sót vùng nào (skip areas), bao gồm cả vùng ngoài xích đạo. Thời gian dành cho laser có thể gấp đôi thời gian phẫu thuật chính. Đối với các trường hợp tăng sinh mạch máu lan rộng, có thể thay đổi vị trí cổng (port) hoặc xoay ghế phẫu thuật để tiếp cận dễ dàng hơn. Không nên cố gắng loại bỏ mọi màng nếu vùng hoàng điểm và gai thị đã ổn định, tránh gây tổn thương không cần thiết.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời điểm can thiệp VHTrong vòng 2 tuần nếu không cải thiện
Kỹ thuật ưu tiênPhân đoạn (segmentation) và bimanual
Vai trò laserBắt buộc, bao phủ ngoài xích đạo
Chống chỉ định tạm thờiĐang dùng 2 thuốc chống đông (aspirin và clopidogrel)
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên "anh hùng" trong phẫu thuật bằng cách cố bóc sạch mọi màng nếu không cần thiết, điều này giúp bảo tồn tiềm năng thị lực. Hạn chế của bài giảng là thiếu dữ liệu định lượng về tỷ lệ biến chứng cụ thể.

Thực hành lâm sàng:

  • Không tiêm anti-VEGF kéo dài cho xuất huyết dịch kính nếu không có kế hoạch phẫu thuật hoặc laser.
  • Chuyển sang phẫu thuật hai tay (bimanual) ngay khi gặp khó khăn trong bóc tách màng để tăng độ chính xác.
  • Luôn kiểm tra và ngưng thuốc chống đông (aspirin, clopidogrel) trước phẫu thuật.
  • Ưu tiên laser kỹ lưỡng, bao phủ cả vùng ngoài xích đạo để đảm bảo hiệu quả lâu dài.
  • Không cố bóc màng nếu võng mạc tại gai thị và hoàng điểm đã ổn định.

Tài liệu tham khảo:

Lalit Verma, 2026, Vitreoretinal Surgery in Pdr Timing Step wise Technique and Ti, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 1JdHehz-KEk.

Xem thêm