Kỹ thuật phẫu thuật mộng thịt: Chiến lược tối ưu hóa kết quả lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
13.10.26
Last Updated

Phẫu thuật mộng thịt (pterygium surgery) là một thách thức lâm sàng với tỷ lệ tái phát được báo cáo dao động rộng từ 2% đến 80%. Việc hiểu rõ các sắc thái kỹ thuật, bao gồm lựa chọn ca bệnh, lập kế hoạch và áp dụng kỹ thuật phù hợp, là yếu tố then chốt để đạt được kết quả thẩm mỹ và chức năng tối ưu.

Nguyên tắc cơ bản trong phẫu thuật mộng thịt

Mộng thịt dày không nên được xem là một phẫu thuật thông thường và không nên xếp cuối danh sách phẫu thuật. Mục tiêu chính là ngăn ngừa tái phát và đạt kết quả thẩm mỹ, chức năng tốt nhất. Phẫu thuật cắt mộng thịt kết hợp ghép kết mạc tự thân (conjunctival autograft) vẫn được coi là tiêu chuẩn vàng (gold standard) với tỷ lệ tái phát rất thấp. Đối với các trường hợp mộng thịt lan rộng quá đồng tử gây loạn thị không đều (irregular astigmatism), việc đánh giá kỹ lưỡng bằng bản đồ giác mạc (corneal topography) là bắt buộc. Một ca lâm sàng được báo cáo cho thấy sự thay đổi đáng kể về loạn thị sau phẫu thuật, giảm từ -31.34 diopter xuống còn -2.00 diopter cylinder.

Kỹ thuật và các lưu ý phẫu thuật

Khi lập kế hoạch, phẫu thuật viên cần hiểu rõ mức độ xâm lấn giác mạc, xơ hóa, độ di động của mộng thịt và tình trạng kết mạc còn lại. Việc thăm khám với đồng tử giãn (dilated pupil) giúp xác định chính xác mức độ xâm lấn trên bề mặt giác mạc. Trong quá trình phẫu thuật, cần bóc tách kỹ lưỡng mô dưới kết mạc (subconjunctival tissue) và chú ý đến các "knuckles" (phần cánh mộng) vì đây là nơi tái phát thường bắt đầu. Luôn đo và đánh dấu mảnh ghép để tránh kích thước không phù hợp. Sau khi thu hoạch mảnh ghép, cần đặt đúng chiều (mặt limbal trên vùng rìa, mặt fornicial trên vùng cùng đồ) để tránh lộn ngược mảnh ghép. Việc để lại khoảng 1mm vùng rìa không ghép giúp tế bào biểu mô giác mạc di chuyển qua, giảm nguy cơ tái phát do sự khác biệt về kiểu hình (phenotypically) giữa tế bào biểu mô giác mạc và kết mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tái phát2% đến 80%
Giảm loạn thị (ca lâm sàng)-31.34 diopter xuống -2.00 diopter
Khoảng cách rìa để trống1mm
Thời gian dùng Brimonidine10 phút trước phẫu thuật
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa kỹ thuật dựa trên từng ca bệnh cụ thể. Một điểm quan trọng là việc sử dụng Brimonidine trước phẫu thuật để kiểm soát mạch máu, tuy nhiên cần lưu ý về tác dụng phụ toàn thân ở bệnh nhân nhạy cảm. Việc sử dụng màng ối (amniotic membrane) được đề xuất cho các ca phức tạp hoặc tái phát nhiều lần để giảm sẹo. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về cỡ mẫu hoặc thiết kế nghiên cứu, đây là các kinh nghiệm lâm sàng từ phẫu thuật viên.

Quản lý mộng thịt kết hợp đục thủy tinh thể

Đối với bệnh nhân có cả mộng thịt và đục thủy tinh thể, quyết định phẫu thuật đồng thời hay tuần tự phụ thuộc vào kích thước mộng thịt và mức độ ảnh hưởng đến chỉ số K (K readings). Nếu mộng thịt nhỏ và không ảnh hưởng đến độ cong giác mạc, có thể phẫu thuật cùng lúc. Nếu mộng thịt lớn và ảnh hưởng đáng kể đến độ cong giác mạc, nên phẫu thuật mộng thịt trước, sau đó đợi từ 6 đến 8 tuần trước khi thực hiện phẫu thuật đục thủy tinh thể để ổn định bề mặt nhãn cầu.

  • Luôn đánh giá bản đồ giác mạc trước phẫu thuật để tiên lượng kết quả thị lực.
  • Bóc tách kỹ lưỡng mô dưới kết mạc và Tenon để giảm nguy cơ tái phát.
  • Để trống 1mm vùng rìa để tạo điều kiện cho biểu mô giác mạc tái tạo.
  • Cá thể hóa thời điểm phẫu thuật kết hợp dựa trên mức độ ảnh hưởng của mộng thịt đến độ cong giác mạc.
  • Sử dụng Brimonidine trước phẫu thuật để cải thiện tầm nhìn phẫu trường.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Paras Indravadan Mehta, 2026, Surgical pearls in Pterygium Surgery, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: GFVI4GGglLg.

Xem thêm