Tại hội thảo AIOS Editor Proceedings 2026, Dr. Shreesha Kumar K đã trình bày các chiến lược tối ưu hóa phẫu thuật mộng thịt (pterygium) nhằm giảm thiểu tỷ lệ tái phát. Mộng thịt là một trong những bệnh lý nhãn khoa phổ biến nhất, và việc tái phát sau phẫu thuật cắt bỏ là mối quan tâm lớn đối với cả bệnh nhân và phẫu thuật viên.
Nguyên tắc lựa chọn quy trình phẫu thuật
Mục tiêu chính của phẫu thuật là ngăn ngừa tái phát hoặc giảm tỷ lệ tái phát bằng cách tạo ra một hàng rào tại vùng rìa (limbal barrier), ngăn chặn sự kết mạc hóa (conjunctivalization) của giác mạc. Quy trình lý tưởng cần có ít hoặc không có biến chứng và đảm bảo tính thẩm mỹ. Tác giả đã xây dựng một thuật toán điều trị dựa trên kinh nghiệm lâm sàng nhiều năm, phân loại mộng thịt thành mộng nguyên phát và mộng tái phát, cũng như mộng đầu đơn (single head) và mộng hai đầu (double head). Đối với mộng tái phát, các kỹ thuật như cắt bỏ mộng kết hợp ghép kết mạc tự thân (conjunctival autografting) hoặc sử dụng mitomycin C (MMC) được ghi nhận mang lại kết quả tốt.
Sử dụng mô ghép kết mạc thay thế
Trong trường hợp bệnh nhân có phẫu thuật lọc glaucoma hoặc nghi ngờ glaucoma cần bảo tồn kết mạc nhãn cầu phía trên, tác giả đề xuất sử dụng mô ghép từ chính mộng thịt. Phân tích mô bệnh học cho thấy lớp biểu mô này dày (8-12 lớp tế bào) so với kết mạc bình thường (2-4 lớp), không có loạn sản. Mặc dù mô này kém đàn hồi và khó thao tác hơn, nó vẫn là một giá thể tốt để che phủ vùng củng mạc trần. Kết quả từ một loạt 97 ca cho thấy tỷ lệ tái phát dưới 5% (cụ thể là 4,2%). Kỹ thuật này cũng có thể áp dụng cho mộng hai đầu bằng cách chia nhỏ mảnh ghép theo chiều dọc mà không cần duy trì hướng limbus-to-limbus.
Các yếu tố gây tái phát và kỹ thuật cố định mảnh ghép
Tái phát thường liên quan đến việc sử dụng mảnh ghép quá nhỏ, mảnh ghép quá dày (bao gồm cả bao Tenon), hoặc mảnh ghép bị co rút, lộn ngược (epithelial side facing down). Việc cố định mảnh ghép không chắc chắn dẫn đến trượt mảnh ghép hoặc mất mảnh ghép. Tác giả nhấn mạnh việc cần cắt bỏ rộng (extended resection) khoảng 1mm ngoài vùng mô mộng bất thường, bao gồm cả bao Tenon. Đối với cố định, các phương pháp như khâu, dùng keo dán mô (tissue glue) hoặc huyết thanh tự thân (autologous serum) đều hiệu quả, nhưng huyết thanh tự thân có nguy cơ mất mảnh ghép cao hơn do độ bám dính yếu. Khi dùng huyết thanh tự thân, có thể nhét (tuck) mép mảnh ghép dưới kết mạc để tăng độ ổn định.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu | 97 ca |
| Tỷ lệ tái phát | 4,2% |
| Độ dày biểu mô mộng | 8-12 lớp tế bào |
| Thời gian tái phát trung bình | 4-5 tháng |
| Thời gian tái phát sớm | 6 tuần |
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc tối ưu hóa diện tích che phủ và độ ổn định của mảnh ghép. Việc sử dụng mô mộng làm mảnh ghép là một giải pháp sáng tạo khi kết mạc phía trên không khả dụng, tuy nhiên cần lưu ý tính chất kém đàn hồi của mô này. Thông tin theo [AIOC2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Luôn ưu tiên cắt bỏ rộng mô mộng và bao Tenon để giảm nguy cơ tái phát.
- Tránh để lại vùng củng mạc trần (bare area) để ngăn chặn sự kết mạc hóa.
- Đảm bảo mảnh ghép kết mạc không bị lộn ngược và được cố định chắc chắn tại vùng rìa.
- Khi sử dụng huyết thanh tự thân, cần nhét mép mảnh ghép dưới kết mạc để tăng độ bám dính.
- Nếu cần đốt điện (cautery) mép mảnh ghép, chỉ sử dụng công suất thấp (10-15%) để tránh co rút mảnh ghép.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Shreesha Kumar K, 2026, Tips & Tricks For Successful Pterygium Surgery, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: gwoSDIPStxo.