Kỹ thuật phẫu thuật và sáng kiến dụng cụ trong Nhãn khoa: Báo cáo video lâm sàng tại AIOC 2026

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tại Hội nghị Nhãn khoa Toàn Ấn (AIOC 2026), phiên báo cáo kỉ yếu video lâm sàng phân đoạn tổng hợp đã giới thiệu hàng loạt sáng kiến dụng cụ mô phỏng phẫu thuật, kỹ thuật can thiệp bọc dây thần kinh thị giác tối thiểu và quy trình xử trí tăng áp lực nhãn cầu phức tạp. Các báo cáo nhấn mạnh tính ứng dụng lâm sàng thực tế và giải pháp tối ưu hóa đào tạo cho bác sĩ nội trú nhãn khoa.

Dụng cụ mô phỏng phẫu thuật mắt bò IMount 360 trong huấn luyện vi phẫu

Trong huấn luyện vi phẫu nhãn khoa tại phòng thực hành kĩ năng (wet lab), việc cố định mắt bò trên gá cố định truyền thống gặp nhiều hạn chế do nhãn cầu không di chuyển linh hoạt, góc độ cong bấtสม và tư thế tay của phẫu thuật viên bị gượng ép. Để giải quyết vấn đề này, Bác sĩ Arvind Krishna và cộng sự đã phát triển thiết bị IMount 360 sử dụng hệ thống khớp cầu (ball and socket system) sản xuất bằng công nghệ in 3D kết hợp cơ chế hút chân không bằng xilanh và ống silicone. Dụng cụ này cho phép xoay nhãn cầu 360 độ và xoay tròn quanh trục dọc, giúp bác sĩ nội trú tiếp cận dễ dàng mọi vị trí trên phẫu trường. Phiên bản cải tiến phối hợp cùng Bệnh viện Mắt Aravind và Viện Mắt LV Prasad đã chuyển sang chất liệu thép không gỉ (stainless steel) và chân đế acrylic chắc chắn, hỗ trợ tựa lòng bàn tay tối ưu cho phẫu thuật viên.

Phẫu thuật cắt dịch kính xử trí nang sán dải lợn trong nhãn cầu và dưới kết mạc

Bác sĩ Anerud Kapoor trình bày ca lâm sàng nam 38 tuổi mắc bệnh nang sán dải lợn lan tỏa (disseminated cysticercosis) có tổn thương mắt và toàn thân. Bệnh nhân vào viện với thị lực mắt phải 20/200, khám thấy nang nhiều thùy ở không gian dưới võng mạc thoát vị vào buồng dịch kính ở phía thái dương so với hoàng điểm; siêu âm và MRI xác định dấu hiệu hình nang có nốt (cyst with dot sign) rải rác ở hai bán cầu não, hốc mắt và dưới kết mạc. Bệnh nhân được thực hiện phẫu thuật cắt dịch kính qua cuống mi mắt (pars plana vitrectomy - PPV) 25-gauge, mở rộng đường rạch giải phóng xơ dính, sau đó dùng đầu hút silicone hút toàn bộ nang subretinal vào buồng dịch kính mà không làm vỡ vỏ nang. Tiếp đó, nang được hút vỡ bằng đầu cắt dịch kính ở tốc độ cắt cao 5.000 lần/phút (cuts per minute) và áp lực hút 600 mmHg để hạn chế tràn dịch nang ra xung quanh, phối hợp bóc màng trước võng mạc bằng chất nhuộm Brilliant Blue, laser bao quanh lỗ rách và bơm dầu silicone (silicone oil) bọt đệm. Nang dưới kết mạc phía mũi được bóc trọn vẹn. Sau mổ, bệnh nhân điều trị phối hợp Albendazole và Corticoid đường uống theo hội chẩn thần kinh; sau 1 tháng, thị lực duy trì 20/200 và võng mạc áp tốt.

Sáng kiến dụng cụ Ophthopreneur hỗ trợ phẫu thuật và tuân thủ điều trị

Bác sĩ Sanket Patnagar giới thiệu 4 sáng chế ứng dụng thực hành nhãn khoa: (1) Thiết bị Headsy cố định đầu bệnh nhân rung giật hoặc lệch đầu khi phẫu thuật đục thủy tinh thể, tích hợp con lăn massage vùng thái dương giúp giảm căng thẳng; (2) Dụng cụ Inverse Chopper có lưỡi cắt mặt trên và chân đế tròn nhẵn phía dưới giúp phân tách nhân thủy tinh thể mềm thành 2 hoặc 4 phần an toàn sau khi thủy phân tách (hydrodelineation) mà không gây rách bao sau; (3) Vỏ bọc lọ thuốc nhỏ mắt thông minh kết nối Bluetooth tích hợp con quay hồi chuyển (gyroscope), cổng sạc USB-C, thời lượng pin 20 ngày giúp ghi nhận chính xác thời gian và số giọt thuốc nhỏ mắt Glaucoma, đồng bộ dữ liệu xuất file Excel cho bác sĩ theo dõi compliance; (4) Dụng cụ đánh dấu trục loạn thị gắn vào rãnh hiệu chuẩn của kính hiển vị khe (slit lamp), lấy cảm hứng từ nhãn áp kế Goldmann, giúp đánh dấu giác mạc chính xác và tiết kiệm chi phí.

Kỹ thuật mở bọc dây thần kinh thị giác qua đường mổ nhỏ (Mini ONSF)

Để điều trị phù gai thị do tăng áp lực nội sọ nguy cơ gây mất thị lực, Bác sĩ Joti Matalia đề xuất kỹ thuật Mini Optic Nerve Sheath Fenestration (Mini ONSF) tối giản hơn so với phẫu thuật mổ mở truyền thống. Thay vì cắt đứt gân cơ trực trong (medial rectus disinsertion), kỹ thuật này chỉ mở kết mạc 180 độ hoặc qua đường cúng mi mắt (fornix incision), dùng chỉ tơ 4-0 móc giữ và kéo luồn cơ trực trong và cơ trực trên để bộc lộ khoang sau nhãn cầu. Bác sĩ phẫu thuật sử dụng dao Keratome 15 độ đầu tù và miếng gạc neurosurgical patty / cotton peanuts để vén mỡ hốc mắt, xác định động mạch mi sau dài và mở cửa sổ nhỏ trên bọc dây thần kinh thị giác dưới hỗ trợ của OCT trong mổ. Tác giả nhấn mạnh bắt buộc phải siêu âm B-scan trước mổ để xác dịch có dịch dưới màng nhện quanh dây thần kinh thị giác. Kỹ thuật này đã được thực hiện an toàn trên hơn 70 ca lâm sàng mà không cần đặt lại gân cơ.

Xử trí tăng nhãn áp thứ phát do bơm dầu silicone trong phẫu thuật dịch kính võng mạc

Báo cáo của Bác sĩ Lakshmi chỉ ra rằng bơm dầu silicone gây tăng nhãn áp (IOP) và glaucoma thứ phát ở 22,5% số ca phẫu thuật dịch kính võng mạc. Nguyên nhân tăng nhãn áp sớm bao gồm: bơm quá liều dầu silicone (oil overfill), nghẽn đồng tử (pupillary block) do dầu di chuyển ra tiền phòng ở mắt khuyết bao sau/mắt không còn thủy tinh thể, hoặc dính góc tiền phòng diện rộng. Trường hợp ca bệnh nữ 45 tuổi có nhãn áp vọt lên 44 mmHg do dính góc 360 độ sau mổ ấn độn củng mạc kết hợp bơm dầu silicone, bệnh nhân đã được phẫu thuật rút dầu silicone tiền phòng, duy trì tái tạo tiền phòng bằng chất nhầy và thực hiện phẫu thuật gỡ dính góc tiền phòng (goniosynechialysis - GSL) bằng thìa gạt mống mắt. Sau phẫu thuật, nhãn áp giảm về mức an toàn 15 mmHg và các góc tiền phòng mở lại tốt trên AS-OCT. Khuyên cáo lâm sàng: nếu nghẽn đồng tử do dầu silicone, có thể giãn mống mỡ tạm thời để hạ nhãn áp khẩn cấp trước khi làm YAG laser mở mống mạc chu biên (PI) ở vị trí phía dưới (6 giờ).

Mô hình huấn luyện phẫu thuật lác giá thành thấp từ xốp polyurethane

Trong phẫu thuật cơ trực và cơ chéo điều trị lác, cơ hội thực hành lâm sàng cho bác sĩ trẻ thường hạn chế. Báo cáo giới thiệu mô hình đào tạo phẫu thuật lác tự tạo với chi phí chỉ khoảng 70 rupee (tương đương ~20.000 VNĐ), cấu tạo từ khối xốp polyurethane (phổ biến trong ngành trang điểm), bóng bay và dây thun co giãn đặt cố định trong hộp nhựa. Mô hình này mô phỏng chân thực giải phẫu các cơ vận nhãn, cho phép thực hành đầy đủ các kỹ thuật: lùi cơ (recession), cắt ngắn cơ (resection), lùi cố định cơ chéo dưới (inferior oblique recession fixation) và cắt 2/3 sau gân cơ chéo trên (superior oblique posterior 2/3 tenectomy). Mô hình đã được thử nghiệm và đánh giá hiệu quả cao trên 52 bác sĩ nhãn khoa từ nội trú năm thứ nhất đến phẫu thuật viên chính.

Nhược cơ nhãn nhi: Chẩn đoán bằng test Neostigmine và hướng điều trị

Bác sĩ Supraba Chandran trình bày ca bệnh nhược cơ nhãn nhi (pediatric ocular myasthenia gravis) ở bé gái 4 tuổi có sụp mi biến đổi và hạn chế vận động nhãn cầu hai mắt tăng dần về cuối ngày trong 2 năm. Bệnh nhân được chẩn đoán xác định nhờ test Neostigmine tiêm tĩnh mạch liều 0,5 mg (tiêm chậm dưới theo dõi điện tâm đồ ECG phòng ngừa chậm nhịp tim); sau 10 phút, khe mi hồi phục rõ rệt. Xét nghiệm kháng thể thụ thể Acetylcholine (AChR antibody) cho kết quả âm tính, test túi đá (ice pack test) dương tính. Ca thứ hai là bệnh nhân nữ 9 tuổi sụp mi một bên cũng đáp ứng tốt với Neostigmine 0,5 mg IV. Báo cáo nhấn mạnh chẩn đoán phân biệt nhược cơ nhãn nhi với sụp mi bẩm sinh, liệt dây thần kinh III, liệt vận nhãn ngoại lai tiến triển mạn tính (CPEO) và bệnh mắt giáp trạng. Điều trị bước đầu ưu tiên Pyridostigmine đường uống, phối hợp bịt mắt điều trị nhược thị, đeo kính lăng kính hoặc kính nâng mi, chỉ can thiệp phẫu thuật lác khi tình trạng bệnh đã ổn định hoàn toàn.

Chỉ số / Dụng cụ / Quy trìnhKết quả theo tài liệu
Góc xoay thiết bị IMount 360Xoay 360 độ và xoay tròn quanh trục, mẫu in 3D chuyển sang inox
Thông số cắt hút ca nang sán subretinal (n=1 ca, 38 tuổi)PPV 25-gauge, tốc độ 5.000 cuts/phút, áp lực hút 600 mmHg
Thị lực trước mổ & 1 tháng sau mổ ca nang sánDuy trì 20/200 mắt phải, võng mạc áp tốt dưới dầu silicone
Tỷ lệ tăng nhãn áp do dầu silicone22,5% số ca phẫu thuật dịch kính võng mạc
Nhãn áp ca dính góc 360 độ trước và sau gỡ dính (GSL)Giảm từ 44 mmHg xuống 15 mmHg (n=1 ca, 45 tuổi)
Chi phí & Cỡ mẫu huấn luyện mô hình phẫu thuật lác70 rupee/mô hình xốp, đã huấn luyện 52 bác sĩ nhãn khoa
Liều Neostigmine chẩn đoán nhược cơ nhãn nhi0,5 mg tiêm tĩnh mạch chậm, theo dõi ECG liên tục, đáp ứng sau 10 phút

Bình luận: Các báo cáo video tại AIOC 2026 cho thấy xu hướng sáng tạo các thiết bị mô phỏng chi phí thấp (như IMount 360 hay mô hình lác 70 rupee) có giá trị cao trong đào tạo y khoa tại các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, các kỹ thuật xâm lấn tối thiểu như Mini ONSF hay phẫu thuật gỡ dính góc do dầu silicone đòi hỏi phẫu thuật viên phải tích lũy kinh nghiệm lâm sàng dày dặn và theo dõi sát biến chứng. Thông tin theo AIOC 2026 Videos General Segment, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Khuyến cáo thay đổi thực hành lâm sàng

  • Nên thực hiện siêu âm B-scan trước mổ ONSF để xác nhận sự hiện diện của dịch dưới màng nhện quanh dây thần kinh thị giác trước khi quyết định can thiệp.
  • Khi gặp ca bệnh tăng nhãn áp do nghẽn đồng tử bởi dầu silicone, có thể giãn mống mắt cấp cứu để giải phóng khối nghẽn tạm thời trước khi can thiệp laser PI ở vị trí 6 giờ.
  • Cần cảnh giác với nhược cơ nhãn nhi ở trẻ có sụp mi biến đổi về cuối ngày; test Neostigmine tĩnh mạch (0,5 mg) là công cụ chẩn đoán hiệu quả nhưng bắt buộc phải theo dõi sát nhịp tim trên ECG.

Tài liệu tham khảo:

AIOS, 2026, AIOC 2026 Videos General Segment, YouTube Video ID: Ku_lbhD68fw.

Xem thêm