Trong chương trình AIOC2026, báo cáo IC565 của Dr. Sudhank Bharti đã trình bày về các kỹ thuật rạch giác mạc (incisional surgery) để giảm loạn thị có sẵn, với tỷ lệ thành công được ghi nhận là 96%. Mặc dù hiện nay các phương pháp như đặt thủy tinh thể nhân tạo Toric (toric IOL) phổ biến hơn, phẫu thuật rạch giác mạc vẫn là một công cụ hữu ích trong kho vũ khí của bác sĩ nhãn khoa.
Nguyên lý và kỹ thuật rạch giác mạc
Kỹ thuật rạch giác mạc (LRI - Limbal Relaxing Incisions) cho phép thay đổi độ dài, độ sâu và vị trí vết rạch để điều chỉnh loạn thị một cách đáng kể. Vết rạch nên được thực hiện ở vị trí ngoại vi nhất có thể để làm giảm loạn thị giác mạc mà không làm thay đổi công suất giác mạc trung bình (average corneal power). Nếu công suất trung bình thay đổi, công suất của thủy tinh thể nhân tạo (IOL power) sẽ cần phải điều chỉnh tương ứng. Việc giữ vết rạch ở ngoại vi giúp thay đổi loạn thị mà không ảnh hưởng đến các chỉ số K (K readings). Nomogram phổ biến nhất được sử dụng là nomogram Naman, được xây dựng bởi Louis Naman, với độ tin cậy cao khi thiết lập độ sâu lưỡi dao ở mức 90% độ dày giác mạc ngoại vi (thường là 600 micron trở lên tại vị trí 8 mm).
Các lưu ý quan trọng trong thực hành
Việc đo đạc độ dày giác mạc ngoại vi tại vị trí 8 mm là bắt buộc để xác định độ sâu vết rạch chính xác. Cần tránh tuyệt đối việc xuyên thủng (perforation) giác mạc vì có thể dẫn đến các biến chứng như nhiễm trùng và viêm nội nhãn (endophthalmitis). Người phẫu thuật cần chọn đúng bảng nomogram cho loạn thị thuận (with-the-rule) hoặc loạn thị nghịch (against-the-rule) và chú ý đến tuổi bệnh nhân vì hiệu quả điều trị liên quan mật thiết đến độ tuổi. Nếu giác mạc dày hơn dự kiến, độ sâu vết rạch dưới 90% có thể dẫn đến tình trạng điều chỉnh thiếu (under-correction).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ thành công của LRI | 96% |
| Độ sâu vết rạch khuyến cáo | 90% độ dày giác mạc ngoại vi |
| Vị trí đo độ dày giác mạc | 8 mm từ trung tâm |
| Độ dày giác mạc ngoại vi | 600 micron trở lên |
| Độ tuổi áp dụng nomogram | 20 đến 80 tuổi |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đo đạc chính xác độ dày giác mạc ngoại vi bằng máy đo độ dày (pachymetry) thay vì chỉ dựa vào độ dày trung tâm. Một hạn chế lớn của kỹ thuật này là sự phụ thuộc vào kỹ năng tay nghề và sự sẵn có của dao kim cương (diamond knife) hoặc dao thép hiệu chuẩn. Tác giả cũng lưu ý rằng các vết rạch nội mô (intrastromal incisions) thường ít hiệu quả hơn so với các vết rạch từ biểu mô.
Ứng dụng lâm sàng và so sánh
Phẫu thuật rạch giác mạc có thể áp dụng trong các trường hợp loạn thị bẩm sinh, loạn thị sau chấn thương, sau ghép giác mạc hoặc sau phẫu thuật khúc xạ (PRK/LASIK) còn tồn dư loạn thị. Đối với loạn thị trên 1.25 diopter, tác giả ưu tiên sử dụng IOL Toric. Khái niệm quan trọng cần nắm vững là hiệu ứng ghép đôi (coupling effect), trong đó vết rạch làm phẳng kinh tuyến này và làm dốc kinh tuyến vuông góc 90 độ, tạo ra hiệu ứng gấp đôi. Các hệ thống laser hiện đại cũng áp dụng nguyên lý này để điều chỉnh loạn thị thông qua kỹ thuật cross-cylinder. Đối với các vết rạch bằng laser femtosecond, ưu điểm là có thể mở vết rạch theo từng giai đoạn nếu kết quả chưa đạt yêu cầu.
- Luôn đo độ dày giác mạc ngoại vi tại vị trí 8 mm trước khi rạch.
- Ưu tiên sử dụng IOL Toric cho loạn thị trên 1.25 diopter.
- Sử dụng dao kim cương hoặc dao thép hiệu chuẩn để đảm bảo độ sâu 90%.
- Rửa sạch vết rạch để tránh mảnh vụn biểu mô gây hình thành ổ tế bào nội mô.
- Có thể mở lại vết rạch sau 1-3 tháng nếu cần tăng cường hiệu quả điều trị.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Sudhank Bharti, 2026, Incisional Techniques to Reduce Pre existing Astigmatism Lri, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: EM5ONDxcr-s.