Kỹ thuật tạo hình mi mắt bằng vạt và mảnh ghép: Tổng quan lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
22.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (GP66) của Dr. Joyeeta Das đã trình bày tổng quan về các kỹ thuật tạo hình mi mắt (eyelid reconstruction) phức tạp, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn chức năng và thẩm mỹ. Mi mắt là cấu trúc hình elip với chiều dài ngang khoảng 25-30 mm và chiều cao dọc 8-10 mm, trong đó góc mắt ngoài (lateral canthus) nằm cao hơn góc mắt trong 2 mm.

Giải phẫu và nguyên tắc cơ bản

Mi mắt được chia thành hai lá: lá trước (anterior lamella) gồm da và cơ vòng mi, và lá sau (posterior lamella) gồm sụn mi (tarsal plate) và kết mạc. Đường xám (gray line) là ranh giới phân chia hai lá này. Mục tiêu của tạo hình là bảo tồn chức năng mi, đảm bảo bờ mi ổn định, đóng kín mi để bảo vệ bề mặt nhãn cầu, duy trì chiều cao mi dọc và tạo bề mặt nội mô nhẵn. Trong các khiếm khuyết toàn bộ chiều dày (full thickness defect), nguyên tắc là một lá phải được tái tạo bằng mảnh ghép (graft) và lá còn lại bằng vạt (flap) có nguồn cấp máu riêng.

Vạt và mảnh ghép trong tạo hình

Vạt là mô được chuyển từ cấu trúc lân cận với cuống mạch máu nguyên vẹn, có ưu điểm là nguồn cấp máu tốt, màu sắc và kết cấu tương đồng, lành thương tin cậy. Ngược lại, mảnh ghép là mô được chuyển đến vị trí khiếm khuyết mà không có cuống mạch máu kèm theo. Các mảnh ghép thường dùng cho lá trước là mảnh ghép da toàn phần (full thickness skin graft), trong khi lá sau thường dùng mảnh ghép sụn mi, vòm miệng cứng (hard palate), vách ngăn mũi hoặc sụn vành tai.

Lựa chọn kỹ thuật theo kích thước khiếm khuyết

Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào tỷ lệ chiều dài mi bị ảnh hưởng: khiếm khuyết nhỏ (25-50%) ưu tiên đóng trực tiếp (direct closure); khiếm khuyết trung bình (50-70%) sử dụng vạt Tenzel hoặc vạt xoay; khiếm khuyết lớn (>75%) cần các kỹ thuật chuyên sâu như vạt Cutler-Beard (cho mi trên) hoặc vạt Hughes (cho mi dưới). Các kỹ thuật này đòi hỏi sự tỉ mỉ trong việc cố định góc mắt và tái tạo các lớp giải phẫu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Chiều dài ngang mi25-30 mm
Chiều cao dọc mi8-10 mm
Vị trí góc mắt ngoài2 mm cao hơn góc mắt trong
Khiếm khuyết nhỏ25-50% chiều dài mi
Khiếm khuyết trung bình50-70% chiều dài mi
Khiếm khuyết lớn>75% chiều dài mi
Thời gian cắt vạt (Cutler-Beard)6 tuần
Thời gian cắt vạt (Hughes)3 tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như vạt Hughes hay Cutler-Beard đòi hỏi sự theo dõi sát sao để tránh biến chứng như hở mi hoặc quặm mi. Việc duy trì 4 mm bờ mi trong vạt Hughes là điểm mấu chốt để đảm bảo độ ổn định của mi dưới.
  • Đánh giá kỹ lưỡng khiếm khuyết (lá trước/sau) trước khi quyết định kỹ thuật.
  • Ưu tiên vạt có cuống mạch máu để đảm bảo khả năng sống của mô trong các khiếm khuyết lớn.
  • Luôn duy trì bờ mi an toàn (4 mm) khi thực hiện các vạt mi dưới để tránh biến chứng.
  • Cố định cơ nâng mi (LPS) vào vạt khi thực hiện tạo hình mi trên để tránh sụp mi.
  • Sử dụng keo fibrin hoặc chỉ khâu tỉ mỉ để tái tạo kết mạc, đảm bảo bề mặt nhãn cầu trơn láng.

Tài liệu tham khảo:

Joyeeta Das, 2026, Eyelid reconstruction Flaps and Grafts, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: fQDgsJh6Hxo.

Xem thêm