Hội nghị AIOC 2026, phiên IC382, đã trình bày các chiến lược tối ưu trong việc thu thập mẫu vi sinh và vai trò của mô bệnh học (histopathology) trong chẩn đoán các bệnh lý bề mặt nhãn cầu phức tạp. Việc chẩn đoán chính xác là chìa khóa để bảo tồn thị lực, đặc biệt khi các phương pháp điều trị kinh nghiệm không mang lại hiệu quả như mong đợi.
Kỹ thuật thu thập mẫu vi sinh trong viêm loét giác mạc
Việc thu thập mẫu vi sinh là bước quan trọng nhất để định hướng điều trị. Tác giả nhấn mạnh rằng tăm bông (conjunctival swab) thường có độ tin cậy thấp do chỉ lấy mẫu ở bề mặt tiếp xúc. Thay vào đó, nạo giác mạc (corneal scraping) là thủ thuật ưu tiên để chẩn đoán loét giác mạc và hỗ trợ loại bỏ mô hoại tử. Cần lưu ý tránh để máu lẫn vào tiêu bản vì các tế bào bạch cầu ái toan (eosinophils) có thể gây nhầm lẫn với bệnh lý dị ứng. Khi thực hiện nạo, cần định vị bệnh nhân cẩn thận để tránh phản ứng phó giao cảm (vasovagal attack). Steroid tại chỗ có thể làm giảm nhẹ độ nhạy của mẫu nhưng cần thiết để bệnh nhân thoải mái. Sterility (tính vô trùng) là yếu tố tiên quyết để tránh nhiễm khuẩn thứ phát.
Quy trình cấy và xử lý mẫu
Sau khi thu thập, mẫu cần được cấy ngay lên các môi trường như thạch máu (blood agar), thạch chocolate (chocolate agar), thạch Sabouraud và thạch không dinh dưỡng (non-nutrient agar) để phát hiện vi khuẩn, nấm và các tác nhân đặc biệt. Cần lưu ý không đâm thủng bề mặt thạch để đảm bảo cung cấp đủ oxy cho vi khuẩn hiếu khí. Nếu kết quả vi sinh âm tính, việc nạo lại (rescrape) là cần thiết, đặc biệt sau khi cho bệnh nhân nghỉ thuốc (drug holiday). Đối với các trường hợp loét sâu hoặc nghi ngờ nấm, sinh thiết giác mạc (corneal biopsy) bằng kỹ thuật vạt (flap biopsy) hoặc dùng punch da (dermal punch) có thể mang lại kết quả chẩn đoán cao hơn.
Vai trò của mô bệnh học trong chẩn đoán
Mô bệnh học là tiêu chuẩn vàng (cornerstone) trong chẩn đoán khi các phương pháp vi sinh thông thường thất bại. Trong các trường hợp viêm loét giác mạc không đáp ứng điều trị, sinh thiết giúp phát hiện các tác nhân như nấm khu trú gần màng Descemet hoặc các bệnh lý tân sinh bề mặt nhãn cầu (OSSN). Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gửi tất cả các mẫu mô sau khi cắt bỏ mộng thịt (pterygium) để làm giải phẫu bệnh, vì có tới 21% trường hợp có thể tiềm ẩn loạn sản (dysplasia). Việc phân biệt giữa viêm nhiễm và tân sinh là cực kỳ quan trọng để tránh điều trị sai lầm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ loạn sản trong mộng thịt | 21% |
| Độ chính xác chẩn đoán lâm sàng so với mô bệnh học | 40-86% |
| Thời gian theo dõi sau phẫu thuật | tài liệu không nêu |
| Số lượng ca bệnh được báo cáo | tài liệu không nêu |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng mô bệnh học như một công cụ chẩn đoán phân biệt quan trọng. Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu thống kê cụ thể về độ nhạy/độ đặc hiệu của từng phương pháp thu thập mẫu, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng từ trung tâm chuyên khoa.
- Luôn gửi mẫu mô sau khi cắt mộng thịt để làm giải phẫu bệnh.
- Thực hiện nạo giác mạc tại bờ loét (leading edge) để đạt hiệu quả cao nhất.
- Cân nhắc sinh thiết giác mạc khi loét không đáp ứng điều trị hoặc nghi ngờ nấm sâu.
- Sử dụng PCR khi nghi ngờ các tác nhân khó nuôi cấy như Microsporidia hoặc Pythium.
- Duy trì chuỗi lạnh (cold chain) nghiêm ngặt khi vận chuyển mô giác mạc từ ngân hàng mắt.
Tài liệu tham khảo:
Radhika Natraan, 2026, AIOC 2026 IC382 Keratopigmentation, AIOS Editor Proceedings, Video ID: df8k7kNsoLw.