Kỹ thuật xử lý nhân đục cứng trong phẫu thuật Phaco: Chiến lược cho trường hợp nhân không vỡ

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC170, Dr. Rajendra Prasad đã trình bày các chiến lược quản lý tình trạng nhân đục cứng không vỡ trong phẫu thuật Phaco (phacoemulsification). Các trường hợp đục nhân cứng (hard cataracts) thường đi kèm với nhân rất đặc, kích thước lớn, bao và dây chằng Zinn (zonules) yếu, cùng với việc thiếu lớp đệm phía sau nhân, làm tăng nguy cơ biến chứng trong quá trình thao tác.

Thách thức lâm sàng và cơ chế thất bại khi tách nhân

Khi nhân không vỡ dù đã thực hiện các thao tác kỹ thuật, phẫu thuật viên thường rơi vào tình trạng phải thao tác quá mức (manipulation) như đẩy, kéo nhân, dẫn đến nguy cơ tổn thương nội mô giác mạc do giá trị CDE (cumulative dissipated energy) cao. Các lực cắt (sheer rupture forces) không kiểm soát có thể gây rách bao sau (PCR - posterior capsule rupture), tổn thương dây chằng Zinn và rơi nhân vào buồng dịch kính. Kỹ thuật chopping dựa trên lực cơ học thủ công để làm vỡ nhân, hiệu quả phụ thuộc vào loại chopper và hình học của các lực vector. Thất bại trong việc làm vỡ nhân thường do chọn sai chopper, vị trí đặt chopper quá nông, không đối xứng, bị lệch hoặc nâng chopper lên quá cao.

Kỹ thuật sử dụng Wet Chopper và nguyên lý lực

Tác giả đề xuất sử dụng một loại chopper chuyên dụng gọi là "wet chopper" để tạo lực gãy kéo (tensile fracture force) thay vì cắt hoặc nén nhân. Thiết bị này có đầu hình cầu (ball-shaped tip) không sắc nhọn, nhưng cạnh trong được thiết kế hình nêm (wedge shape) tam giác. Cơ chế này chuyển đổi lực hướng tâm (radial force) thành lực ngang (transversal force), giúp nhân vỡ thành hai phân đoạn hoàn chỉnh xuyên suốt chiều dày nhân. Việc đạt được vết nứt xuyên suốt (full thickness crack) là yếu tố then chốt để tránh tình trạng còn lại tấm nhân phía sau (posterior plate), vốn gây khó khăn cho việc tách và nhũ tương hóa.

Quy trình chuẩn bị và thực hiện kỹ thuật

Trước khi bắt đầu, cần đảm bảo đồng tử giãn tốt, nếu không phải sử dụng vòng giãn đồng tử hoặc móc. Luôn nhuộm bao (capsule staining) khi xử lý đục nhân cứng. Thực hiện xé bao (capsular rhexis) lớn, tối thiểu 5.5 mm đến 6 mm. Cần thực hiện hydrodissection và hydrodelineation tối thiểu để đảm bảo nhân tự do trong túi bao trước khi xoay nhân. Đầu probe Phaco cần được lộ ra ít nhất 2 mm để thâm nhập sâu vào nhân, hướng về phía xích đạo (equator) thay vì trung tâm. Chopper phải đặt song song và đối diện chính xác với đầu probe Phaco để tránh xoay nhân thay vì cắt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước xé bao tối thiểu5.5 mm đến 6 mm
Độ lộ đầu probe Phaco tối thiểu2 mm
Loại nhân khuyến cáo cho người mớiĐộ 2 và độ 3
Tỷ lệ vỡ nhân thành công (theo tác giả)100%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC170; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật "terminal chop" được tác giả nhấn mạnh là đơn giản hơn so với các kỹ thuật truyền thống, tuy nhiên cần lưu ý rằng việc tiếp cận vùng xích đạo ở những mắt có cấu trúc giải phẫu khó có thể tiềm ẩn rủi ro tổn thương bao nếu phẫu thuật viên chưa thành thạo. Việc kiểm soát năng lượng tại vết mổ để tránh bỏng vết mổ (wound burn) là một cảnh báo quan trọng cần tuân thủ nghiêm ngặt.
  • Luôn kiểm tra độ giãn đồng tử và sử dụng các công cụ hỗ trợ nếu cần thiết trước khi bắt đầu.
  • Ưu tiên thực hiện xé bao lớn (5.5-6 mm) để tạo không gian thao tác an toàn cho nhân cứng.
  • Sử dụng wet chopper với cạnh trong hình nêm để tối ưu hóa lực gãy ngang, giảm thiểu lực tác động lên dây chằng Zinn.
  • Không bắt đầu nhấn bàn đạp (foot pedal) ngay khi chưa giữ chắc mảnh nhân để tránh lãng phí năng lượng và tổn thương nội mô.
  • Luôn di chuyển đầu probe Phaco trong vết mổ để tránh tình trạng bỏng vết mổ do nhiệt tích tụ.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Rajendra Prasad, 2026, While Chopping When the Cataract Doesn't Crack – What Do I Do, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: I0u6WcYKRV8.

Xem thêm